Inleiding

Dit is het verhaal van een beweging die geen beweging wil zijn, maar wel mensen in beweging wil zetten met het oog op een betere, nieuwe wereld. Van een organisatie die zichzelf eigenlijk als een organisme ziet. Die twee keer haar naam heeft veranderd: Oxfordgroep, Morele Herbewapening, Initiatives of Change. Met de verschillende namen veranderde de stijl, er werd een andere nadruk gelegd, maar de essentie bleef hetzelfde.
De beweging was en is internationaal, maar ik concentreer me op hoe die in Nederland wortel schoot en hoe Nederlanders erdoor beïnvloed werden.

Het gaat over tachtig jaar bruggen bouwen. Dit is altijd, zo goed en zo kwaad als het ging, de kernactiviteit geweest. Bruggen slaan tussen mens en mens, in het gezin – man en vrouw, ouders en kinderen – maar ook tussen klassen, rassen, aanhangers van verschillende levensovertuigingen en religies, mensen behorend tot verschillende culturen.

Mensen hebben zich om verschillende redenen aangetrokken gevoeld tot dit team van bruggenbouwers. De visie op een nieuwe, betere wereld appelleert aan een diep verlangen. Wie wil dat niet? De uitdaging is dat de verandering die nodig is bij jezelf moet beginnen. Dit lijkt vanzelfsprekend, maar misschien juist daarom zien we het gemakkelijk over het hoofd. Een van de geïnterviewden voor dit boek, vertelde dat het idee dat God een plan heeft en dat zij daar een aandeel in kon hebben, haar het meest aansprak. Vaak is het niet eenvoudig te weten wat je in een bepaalde situatie moet doen. Een mens heeft stilte nodig om tot zichzelf te komen, zichzelf te leren kennen, nieuwe inzichten te verwerven en richting te vinden voor zijn leven. In stilte kan ons een weg gewezen worden. Vooral als je voelt dat je leven vastgelopen is, dat je geen uitweg ziet, geeft het idee dat je in de stilte nieuwe inspiratie kunt vinden, hoop. Voor velen in dit boek was het vanzelfsprekend dat God je kan laten zien welke stappen je kunt nemen. Maar ook voor mensen voor wie God geen realiteit was, was het idee van stilte en bezinning aantrekkelijk. ‘De stille tijd’, één van de kernbegrippen van deze beweging, is langzaamaan gemeengoed geworden.

Niet dat in de stilte een gemakkelijke weg getoond wordt. Om dingen te veranderen in je leven en in de wereld, moeten moeilijke besluiten genomen worden; het vraagt ook offers. De weg van verzoening bijvoorbeeld, vereist inzicht in waar je zelf de eerste stap kunt nemen. Dat is, hoe logisch het ook klinkt, vaak moeilijk. Daar kan een enorme strijd aan voorafgaan. Toch werkt er niets zo aanstekelijk en bevrijdend als wanneer mensen bereid zijn fouten toe te geven en simpelweg en oprecht ‘het spijt me’ te zeggen.
Stille tijd dus om de zin te zoeken van ons leven. Om uit de vele mogelijkheden die voor ons liggen de juiste te kiezen. Stille tijd ook om te ontdekken dat we hulp en steun kunnen vinden, voor sommigen in onszelf, voor anderen van de ‘overzijde’, de transcendentie die we al naar gelang onze traditie een andere naam geven.

Er wordt gesproken over Gods leiding en Gods plan, of over het kiezen van de juiste weg. Hier begeven we ons op glad ijs. Want hoe kun je daar zeker van zijn. Het blijft altijd een zoeken en tasten. In goed vertrouwen sla je een weg in, maar je zult altijd toetsstenen en testmomenten nodig hebben en goed moeten luisteren naar de kritiek van anderen. Als toetsstenen worden morele maatstaven genoemd. Van de vele die er zijn, worden er vier uitgelicht: eerlijkheid, zuiverheid, onzelfzuchtigheid en liefde. Een gerechtvaardigde vraag kan zijn waarom juist deze vier als de vier maatstaven bij het gedachtegoed van Morele Herbewapening gingen horen. In ieder geval hebben ze hun dienst als toetsstenen bewezen en doen dat nog. Op de een of andere manier prikkelen ze het geweten en helpen ze mensen te zien wat er ten goede zou kunnen veranderen in hun leven.

Mensen voelen zich ook aangetrokken tot dit team van bruggenbouwers, omdat het niet alleen om actie gaat. Het is ook een netwerk en, meer dan dat, een soort wereldfamilie, die losjes georganiseerd elkaar helpt en steunt in de gekozen gemeenschappelijke taak. Er is een natuurlijke verbinding van het persoonlijke met het wereldwijde. Het één kan niet los gezien worden van het andere.

De beweging is meer praktisch dan filosofisch. Het idee is niet een nieuw geloof of nieuwe gedachte. Het haalt mensen niet weg uit hun geloofsgemeenschap of traditie. Het is meer een katalysator zodat het goede wat er al gedacht is in praktijk gebracht wordt, de smeerolie waardoor mooie voornemens en plannen ook echt werken. In de stilte en vanuit de ervaring van verandering worden nieuwe ideeën en initiatieven geboren. Al die initiatieven vallen onder de (nieuwe) naam: Initiatives of Change.

In die tachtig jaar van bruggen bouwen ging het niet altijd goed. Het ging met vallen en opstaan. Dogmatisme sloop in. Mensen moesten sterk in hun schoenen staan om de groepsdruk te weerstaan en in vrijheid en naar eigen inzicht en geweten te handelen. ‘Succesverhalen’ werden niet gerelativeerd. In de geestdrift van het begin dacht men voor alle problemen dé oplossing te hebben en het beter te doen dan anderen. Kortom, er werden fouten gemaakt. In de verschillende periodes was de beweging meer of minder controversieel. Het is niet te zeggen of dit door de gemaakte fouten kwam of doordat de vinger op de zere plek werd gelegd. Waarschijnlijk speelden beide factoren mee.
Een zwakheid was dat de zelfkritiek die men geacht werd persoonlijk te beoefenen, niet werd toegepast op de beweging als geheel. Het heeft lang geduurd voordat beseft werd dat zelfkritiek bijdraagt tot je geloofwaardigheid.

Er is de laatste jaren meer ruimte gekomen voor zelfkritiek en voor bescheidenheid. In die ruimte groeide het besef: we hebben niet hét antwoord en we kunnen het ook niet alleen. We willen graag samenwerken met organisaties en individuen die soortgelijke doelstellingen hebben. We hopen vanuit onze ervaring een waardevolle bijdrage te kunnen leveren aan een meer rechtvaardige en vreedzame wereld. Moge dit boek een ieder die daaraan wil werken, inspireren.