Geoffrey Lean

Voor een wereldwijde aanpak van klimaatverandering is vertrouwen nodig, zegt Geoffrey Lean, milieujournalist en redacteur van het blad Our Planet, van het Milieuprogramma van de VN. Leest u een interview met hem door Michael Smith.

De snelheid waarmee de aarde opwarmt en de wereld verandert, is af te meten aan de ijskap van de Noordpool, zegt Geoffrey Lean. ‘In 1997 schreef ik een artikel over een vooraanstaande wetenschapper, die voorspelde dat de ijskap in zijn geheel zou smelten gedurende zomermaanden voor het einde van de 20ste eeuw. Dit veroorzaakte toen een aardige ophef. Maar dezelfde wetenschapper, een zachtaardige man die niet gauw alarm slaat, heeft nu geconcludeerd dat het ijs gedeeltelijk weg zal zijn rond 2020 en in 2030 in zijn geheel.’

Een nieuw wereldwijd akkoord is dringend nodig voor het terugdringen van CO-2 uitstoot (broeikasgassen), de oorzaak van klimaatverandering. Zonder zo’n akkoord zal de wereld getuige zijn van toenemende hongersnoden, overstromingen en grootschalige migratie. Maar of een nieuw akkoord kan worden getekend op de VN klimaattop in december valt of staat bij maar één woord: vertrouwen.

‘Vrijwel elk land wil nu een overeenkomst sluiten, wat ongebruikelijk is in VN onderhandelingen,’ legt Lean uit. ‘Er is zelfs overeenstemming over wat de belangrijkste voorwaarden moeten zijn. De ontwikkelde landen stemmen in met het snel terugdringen van hun emissies, de snel industrialiserende landen komen overeen dat ze het tempo waarin ze groeien zullen afremmen en beiden zullen bijdragen aan een fonds voor de armste en meest kwetsbare naties. Allen zetten zelf de nodige stappen om vervuiling te beheersen en zich aan te passen aan de verwoestende effecten van klimaatverandering.’

‘Natuurlijk gebeuren een aantal van deze zaken al. Toezeggingen van rijke landen om uitstoot te beperken nemen toe en landen als China, India, Mexico, Brazilië en andere, arme landen beloven nu dat ze de groei van hun emissies zullen tegengaan, op een wijze die verder reikt dan verwacht was.

‘Maar ondanks dat zijn de onderhandelingen hopeloos vertraagd wat voor een groot deel te danken is aan een gebrek aan vertrouwen. De problemen rond de tafel zijn minstens zo groot als die óp de tafel.’

‘Eén probleem bijvoorbeeld kwam op tijdens de laatste klimaatonderhandeling in oktober in Bangkok’, voegt Lean toe, die met meer dan 40 jaar verslaggeving over groene onderwerpen een van de meest ervaren milieucommentatoren in de wereld is. ‘Ontwikkelingslanden liepen weg bij een vergadering terwijl ze de rijke landen ervan beschuldigden dat ze het Kyoto verdrag om zeep wilden helpen,het huidige klimaatverdrag dat de VS nooit heeft ondertekend omdat het ontwikkelingslanden niet verplichtte om hun CO2 uitstoot te verlagen. Deze landen hechten aan dit verdrag,willen het aanpassen en uitbreiden, omdat het hun recht op ontwikkeling erkent. Maar in de VS smaakt het woord Kyoto verdrag naar vergif. Niemand ondersteunt het.'

‘Als er vertrouwen bestaat tussen de onderhandelaars dan is dit probleem oplosbaar’, vervolgt Lean. ‘Je kunt het beste halen uit het Kyoto verdrag, voeg het toe aan een ander verdrag en geef het een nieuwe naam.’ ‘Maar zoals het nu is, zullen de arme landen zeggen: “Ze proberen ons een mes in de rug te steken.” En de rijke landen zullen tegenwerpen: “Kunnen ze niet zien waarom we dit doen? Waarom gedragen ze zich zo dom?” Dit zijn erg menselijke factoren op een nationaal niveau. Maar het zijn dit soort “‘bommen” die ontploffen als er geen vertrouwen is.’

Lean waarschuwt voor de enorme erfenis van menselijke reacties, die in de jaren van onderhandelen is opgebouwd, en niet alleen in onderhandelingen over klimaatverandering maar ook over arm en rijk. ‘Mensen hebben de neiging om uit te gaan van het slechtste in de ander in plaats van het beste. Dus ondanks dat iedereen graag een overeenkomst wil in Kopenhagen, trekt men uit gewoonte, net als in een slecht huwelijk, als vanzelf de slechtste conclusie over elkaars gedrag.

Vervolgens stemmen veel politici niet in het belang van de wereld, of zelfs hun nationale belang, maar in het belang van hun eigen kiesdistricten of van lobbyisten van de kolen, olie en auto-industrie. ‘Dus er zijn grote morele uitdagingen. Als deze niet worden opgelost zal er geen verdrag komen.’

Lean put hoop uit het meest succesvolle milieuverdrag aller tijden: het Montreal Verdrag over de inkrimping van de beschermende ozonlaag in de atmosfeer door chemische uitlaatgassen. Het verdrag is opgesteld door de nogal baldadige Mostafa Tolba, destijds de Executive Directeur van het Milieu Programma van de VN. ‘Als onderhandelingstechniek stopte hij 15 van de belangrijkste onderhandelaars in de slechtste kamer van het conferentiecentrum en hield hen daar totdat ze een overeenstemming hadden bereikt. Hij was hard. Maar hij had al vroeg door dat zonder vertrouwen het niet zou werken, dus hij stak veel tijd en energie in het opbouwen van vertrouwen.’

De formulering van het uiteindelijke verdrag was zo delicaat dat het niet vanuit het Engels vertaald kon worden naar de andere vijf VN talen omdat het aanpassen van de nuances de overeenkomst zou hebben doen stuklopen. Maar zodra het verdrag was getekend, zagen industrieën dat de wereld was veranderd en namen daarop meteen actie door het introduceren van nieuwe stoffen. ‘Het was erg spannend, zonder het vertrouwen was het nooit gelukt.’

Een leider zou eenzelfde wonder voor elkaar kunnen krijgen in Kopenhagen. Gordon Brown, de premier van het Verenigd Koninkrijk, steekt er enorm veel werk in. En Lean hoopt dat President Obama na ontvangst van de Nobelprijs voor de vrede in Oslo meteen doorreist naar Kopenhagen. ‘Zou de Amerikaanse president inderdaad kunnen laten zien dat hij de juiste man is voor die prijs door, nadat hij zijn prijs heeft opgehaald, meteen door te reizen naar Denemarken?’ schreef Lean onlangs.

Geoffrey Lean wilde sinds zijn vroege tiener jaren journalist worden. Als een jonge verslaggever, beginnend bij de Yorkshire Post in 1969, werd hij op het onderwerp ‘milieu’ gezet, wat hij in eerste instantie beschouwde als een obscuur onderwerp. Maar het thema begon juist terrein te winnen en hij werd sterk beïnvloed door grootheden als Barbara Ward en EF Schumacher. ‘Binnen een paar maanden was ik verslingerd aan het onderwerp.’

In die tijd was het illegaal om de Britse industrie, waterbedrijven en lokale overheden te noemen en beschuldigen van het vervuilen van rivieren. Maar een maas in de wet zorgde ervoor dat hij een top 20 van Britse bedrijven, die verantwoordelijk waren voor vervuiling van de rivieren, kon ontmaskeren. Zijn verslaggeving leidde tot een verandering in de wet.

Na de Yorkshire Post was hij verantwoordelijk voor de verslaggeving over het milieu voor The Observer en later The Independent on Sunday. Hij werkte 16 jaar voor beide kranten. En nu werkt hij als freelance redacteur voor het milieu katern van The Daily Telegraph. Hij heeft een rits aan prijzen gewonnen, waaronder de prestigieuze Martha Gellhorn Prijs voor onderzoeksjournalistiek in 2002. Ook won hij The Scoop of the Year Award van The British Press Awards in 2001 (de Britse equivalent van de Pulitzer Prijs) voor het aan de kaak stellen van de geheime experimenten van de Labour regering met genetisch gemanipuleerde gewassen. Ironisch genoeg reikte Tony Blair, op dat moment premier, de prijs aan hem uit.

Vorig jaar, werd Lean getroffen door ramspoed toen zijn huis afbrandde. Gelukkig was hij op vakantie met zijn vrouw. Hun zoon zou tijdens de brand thuis hebben geslapen als hij niet op het laatste moment had besloten bij een vriend te gaan logeren. Toen ze terug naar huis reden, niet wetend wat ze zouden aantreffen, besloten ze hun huis zo milieuvriendelijk mogelijk als ze zich konden veroorloven op te bouwen. Dit bleek iets lastiger te zijn dan ze dachten: toen we elkaar spraken voor dit interview was de fundering gelegd maar Lean wist nog niet hoe het huis verwarmd gaat worden of waar de muren van worden gemaakt!

Lean benadrukt dat het kiezen voor groen geen vorm van zelfkastijding is, maar dat het de beste manier is om economische groei te stimuleren. Hij probeert datgene waarover hij schrijft ook zelf in praktijk te brengen. .