dinsdag, november 10, 2015

Wat er schuilgaat achter alledaagse producten  

For English read the report 'What is hidden behind everyday products'

In aanloop naar Wereldvoedseldag op 16 oktober organiseerde Initiatives of Change Nederland een reeks activiteiten rond het thema voedselveiligheid en consumentenkeuze, met een focus op de morele dilemma’s rond voedsel en andere alledaagse producten zoals pijnstillers en verzorgingsproducten. In dit verslag leest u over de thema’s en projecten die ter sprake zijn gekomen. Lees ook het verslag over hormoonverstorende stoffen ‘In dialoog over risico's hormoonverstorende stoffen'.

Niets lijkt zo gewoon als voedsel, dagcrèmes en pillen. Maar achter onze salades en goedkope pijnstillers, onze zonnebrandcrème en magnetronmaaltijd schuilt een reeks aan morele uitdagingen. Van chemicaliën die onze gezondheid en die van toekomstige generaties bedreigen tot aan Indiase boeren die ziek worden van de vervuiling door farmaceutische bedrijven op hun land.

Het slechte nieuws is dat we waarschijnlijk nog lang niet alles weten over de effecten die onze levensstijl en keuzes als consument hebben op onszelf, op de mensen die onze voedingsmiddelen en goederen produceren en op het milieu. Dat er krachten zijn die het zo willen houden. En dat we zelf soms moe zijn van nieuwe kennis die erom smeekt dat we ons gedrag aanpassen.

Maar er is ook goed nieuws. Overal zijn er mensen die deze morele uitdagingen durven aangaan en werken voor verandering, zij het als consument, activist, ambtenaar of werknemer.  Ze zijn inventief in de manier waarop ze de status quo proberen te veranderen, volhardend in hun pogingen relevante partijen te betrekken en, ondanks de lange weg die voor hen ligt, hoopvol en energiek.

public food event 2015 IofC NetherlandsIn aanloop naar Wereldvoedseldag op 16 oktober, bracht Initiatives of Change (IC) Nederland een aantal van deze mensen, die werken op het gebied van voedselveiligheid en gezondheid, samen. De week werd georganiseerd onder de vlag van het internationale programma van IC Vertrouwen en integriteit in de wereldeconomie (TIGE), dat als doel heeft de rol van morele waarden in het bedrijfsleven en het economisch denken te versterken.

Met de activiteiten rondom voedselveiligheid beoogde IC internationale samenwerking te stimuleren, kennis over schadelijke stoffen te delen en bruggen te bouwen tussen verschillende partners die werkzaam zijn op het gebied van voedselveiligheid, gezondheid en consumentenactie. Ook was de week er op gericht mensen bewust te maken van de morele dilemma’s rondom voedsel en andere dagelijkse producten zoals verzorgingsproducten en generieke medicijnen.

Op bezoek waren de Zweedse voedingsconsultant Ingrid Franzon en de Indiase milieuactivist Rishab Khanna, oprichters van EnvirohealthMatters en Toxxscan, en de Russische Tatiana Sokolova, internationaal coördinator van de TIGE conferenties, alledrie wonend en werkend in Zweden.

Tijdens de week werden besloten gesprekken gevoerd met afgevaardigden van Nederlandse gezondheids- en milieuorganisaties, wetenschappers, Nederlandse en Deense ambtenaren en een beleidsmedewerker van het Europees milieubureau in Brussel. Op Wereldvoedseldag was er een openbare avond in het centrum van Initiatives of Change in Den Haag.

Dure pillen

Als verandering niet via de ene weg tot stand komt, zijn er altijd andere paden te bewandelen, zo bleek uit de uitgewisselde ervaringen. Een inspirerend voorbeeld hiervan was het verhaal van de vervuilde regio Patancheru in India, gepresenteerd door Rishab Khanna.

CanalPatancheru, gelegen in het zuiden van India, huisvest een groot aantal generieke geneesmiddelenfabrikanten die voornamelijk produceren voor de Europese en Amerikaanse markt. Maar, zoals Khanna uitlegt, voor onze goedkope geneesmiddelen betalen de mensen en dieren uit Patancheru een hoge prijs.

Gedurende de laatste decennia zijn duizenden hectare land, meer dan twintig meren en meer dan 100.000 mensen getroffen door vervuiling die veroorzaakt is door de medicijnenfabrikanten. De vervuiling leidde tot een toename van gezondheidsproblemen onder de inwoners, zoals kanker, ademhalings- en hartziekten. Het aangrenzende land werd onbruikbaar voor landbouw en veeteelt, waterbronnen voor drinkwater raakten vervuild en vissers verloren hun kostwinning door visterfte.

Om een einde te maken aan deze vervuiling en de schade voor zover mogelijk te herstellen wordt op meerdere fronten actie gevoerd. Eerst is er geprobeerd met behulp van media-aandacht de slachtoffers - de boeren en vissers uit de regio - een stem te geven. Maar de farmaceutische industrie in India wilde alleen luisteren naar de Westerse bedrijven die hun medicijnen kopen.

Daarop richtten Khanna en andere activisten zich ook op Zweden. Ze zijn in gesprek met het bedrijfsleven, de overheid en het maatschappelijk middenveld. Ook hebben ze Zweedse wetenschappers erbij betrokken.  

Deze aanpak, waarbij het probleem via verschillende spelers wordt aangepakt, lijkt resultaat op te leveren. De Zweedse provincies hebben milieubescherming toegevoegd als criterium bij de inkoop van medicijnen en binnenkort komen er groene secties in de apotheken. De Zweedse kerken hebben besloten niet meer te investeren in geneesmiddelenfabrikanten die niet groen zijn en daarop heeft ook investeringsbank Nordea zijn beleid veranderd.

Tegelijkertijd lopen er in India rechtszaken om de situatie voor de boeren ter plekke te verbeteren. Het Nationale Groene Hof heeft geoordeeld dat de medicijnenfabrikanten compensatie moeten betalen voor de vervuiling tot 2002. Binnenkort volgt er uitspraak in een andere rechtszaak over de vervuiling vanaf 2002.

Ondertussen kan ook elke consument bijdragen aan de oplossing van de problemen. Allereerst door zich bewust te zijn van het effect van zijn levensstijl op anderen. Khanna: ‘Voor het feit dat we meer en meer pillen gebruiken voor alles wordt in de productielanden een prijs betaald.’ Maar belangrijker nog: de consument kan medicijnen eisen die geen milieu- en gezondheidsschade elders veroorzaken.

Eenzaam

public food event 2015 IofC NetherlandsEen ander project dat Franzon en Khanna presenteerden was de Toxxscan service, een open interface naar data over bekende gezondheidsrisico’s door chemicaliën in consumentenproducten. Met dit project willen ze consumenten bewust maken van hun recht op informatie over de risico’s van schadelijke chemicaliën en hen helpen blootstelling daaraan te beperken.

Daarnaast richt Toxxscan zich op bedrijven. De database kan producenten ondersteunen bij het zoeken naar vervanging van schadelijke stoffen in hun producten.

‘We willen met bedrijven werken, niet tegen hen,’ zegt Franzon tijdens de openbare avond op Wereldvoedseldag. In antwoord op een vraag uit het publiek over hoe je voorkomt dat je tegen over elkaar komt te staan, voegt Khanna toe dat het belangrijk is om binnen een organisatie te zoeken naar de mensen die verandering willen.

´En zij zijn vaak erg alleen binnen een bedrijf. Je moet daarom laten zien dat je met ze wilt samenwerken en meedenken en ze niet wilt dwarsbomen. Het is voor iedereen een harde werkelijkheid. Voor de mensen die ziek zijn door schadelijk stoffen, maar ook voor de werknemers die moeten toegeven dat ze niet weten wat er in de producten die ze maken zit of tegen welke prijs deze zijn gefabriceerd.´

Integriteit

Vertrouwen is een terugkerend thema tijdens de week. Als consument is het soms moeilijk om bedrijven te vertrouwen, zelfs als ze zeggen dat ze een groen beleid hebben, wordt tijdens de openbare avond opgemerkt. Neem het recente Volkswagen-debacle, waarbij Volkswagen met zijn betrouwbare imago bleek te sjoemelen met de software voor emissies. ‘Wie kan je vertrouwen?’ vragen sommigen in het publiek zich af.

public food event 2015 IofC NetherlandsJuist daarom is het op de lange termijn in het belang van consumenten én bedrijven als bedrijven vrijuit informatie delen over hun producten. Maar het is belangrijk dat bedrijven zelf ervan overtuigd zijn dat het de moeite waard is om eerlijk te zijn over hun producten en niet alleen reageren op regelgeving. Eerlijkheid moet daarom lonen.

Een deelnemer: ‘Bedrijven hebben geld nodig voor hun voortbestaan. We moeten hen onze motieven vertellen: Als je mij iets geeft wat ik niet kan vertrouwen, geef ik je mijn geld niet. Maar als je eerlijk bent, zal ik van je kopen.’ Als zaken met integriteit worden gedaan, keert het vertrouwen terug.

Irene de Pous