zaterdag, augustus 20, 2016

Tiha Gudac‘Waarom heeft opa zoveel littekens?’ vroeg de Kroatische Tiha Gudac (34) als kind aan haar moeder. Ze kreeg geen antwoord. Ze stuitte op een muur van zwijgen. Zo’n twintig jaar later, begint zij, inmiddels film producent in Zagreb, een zoektocht om het familiegeheim te ontrafelen. Het resultaat van zes jaar graafwerk is te zien in de film ‘Naked Island’ (2014), de eerste film die zij regisseerde.

Tijdens de Europa conferentie kwam Tiha Gudac haar film laten zien in Caux, waar ze in haar jeugd vele zomers en winters geweest is met haar moeder en oudere zus. In haar inleiding vertelde ze waarom het belangrijk voor haar was deze film te maken. Het familiegeheim drukte als een loodzware last op haar familie. En niet alleen op hen, ontdekte ze naarmate ze vorderde. Een hele generatie inwoners van voormalig Joegoslavië was getekend door iets wat er 60 jaar geleden gebeurd was. Het verhaal van haar opa was het verhaal van hen allen.

Zestig jaar geleden verdween haar grootvader spoorloos en bleef vier jaar weg. Hij keerde terug als een gebroken man. Wat was er gebeurd? In de film neemt Gudac de toeschouwer aan de hand mee naar de ontknoping. Je ziet haar praten met haar moeder, met ooms en tantes, met anderen van die generatie die nog in leven zijn. Wat een moeite en overredingskracht vergt het haar om mensen aan het praten te krijgen. En wat schokkend is het als de waarheid langzamerhand aan het licht komt.
 

‘Vijanden van de staat’

Film 'Naked Island' van Tiha K. Gudac

Haar opa en vele anderen waren als ‘vijanden van de staat’ in het Joegoslavië van Tito geïnterneerd op een kaal en onbewoond eiland, het Naakte Eiland. Zonder enig bewijs opgepakt en weggevoerd. Wat zij daar meemaakten doet denken aan de Goelag Archipel van Aleksandr Solzjenitsyn. Niet alleen moesten ze zwaar werk verrichten, maar ook werden ze gemarteld. En wat nog erger was, ze werden gedwongen elkaar te martelen. Na vier jaar werd het kamp opgeheven en werd iedereen naar huis gestuurd, onder een voorwaarde. Ze mochten er met niemand over praten. En de angst voor het dictatoriale bewind van Tito was zo groot dat ze dat ook niet deden.

Een van de ontroerendste aspecten van de film is dat Gudac’s moeder, die zich eerst verzet, er niet over wil praten, en haar dochter probeert over te halen het project te stoppen, langzaamaan helemaal open bloeit. De film eindigt met hun gezamenlijke boottocht naar het Naakte Eiland, waar haar moeder voor het eerst haar tranen de vrije loop kan laten. En waar moeder en dochter besluiten dat ze eindelijk het verleden kunnen laten rusten.

Naked IslandIn het nagesprek dat Tiha Gudac heeft met het ontroerde publiek, vertelt ze dat de film heel veel teweeg heeft gebracht. Nog in leven zijnde generatiegenoten van haar vader en hun kinderen vertellen haar hoe belangrijk het voor hen is dat hun lijden erkend is, dat het een plaats krijgt in de geschiedenis. En niet alleen in de boeken. Op het eiland zelf, waar de Kroatische overheid van plan was een vakantieoord te bouwen, blijven de barakken en martelwerktuigen staan als monument voor de slachtoffers. 

Tiha Gudac laat met deze film zien hoe zwaar wonden uit het verleden meerdere generaties belasten en tegelijkertijd hoe als die wonden genezen worden, meerdere generaties tot hun grote vreugde de bevrijding van die last ervaren.

Hennie de Pous-de Jonge

Naked Island,  documentaire, 75 minuten, winnaar van het Sarajevo Filmfestival 2014 en van de Amnesty International Slovenia prijs 2015 voor de beste mensenrechten documentaire. Vertoond in Filmhuis Den Haag in 2015 .

Ga voor meer informatie naar: http://factum.com.hr/en/films_and_authors/new_films/naked_island