maandag, november 16, 2020

75 jaar VNDe VN geeft stem aan mensen die geen stem hebben

75 jaar Verenigde Naties in 75 persoonlijke verhalen

Midden in de tweede golf van de pandemie, plofte samen met de krant een zeer inspirerend boekje op vele Nederlandse deurmatten: 75 jaar Verenigde Naties in 75 verhalen uit de hele wereld. Verhalen, getuigenissen en perspectieven over het belang van de VN in het persoonlijke leven van mensen vanuit wel heel verschillende achtergronden, leeftijden en beroepen. Bekende en minder bekende Nederlanders die je raken met hun soms ook kritische analyse over deze wereldwijde organisatie. Een cadeautje.

In juni 1945 tekenden in San Francisco 50 landendelegaties het Handvest van de VN. Een van de belangrijkste VN-doelen was het beschermen en verbeteren van de mensenrechten. Dit boekje staat bol van voorbeelden over menselijke waardigheid, solidariteit en mensenrechten-van-onderop. Géén juridische en politieke verhandelingen dus, maar tot reflectie én actie verleidende menselijke narratieven.      

Healing History

Een van de schrijvers van dit boekje is Tayfun Balcik die ik leerde kennen op een conferentie van Initiatives of Change (IofC) in Caux, Zwitserland. Als onderzoeker van de Armeense genocide, steekt hij al jaren zijn nek uit om de ontkenning daarvan binnen de Turkse gemeenschap aan te kaarten. In Caux leidde hij verschillende dialogen tussen Turken en Armeniërs. Bij IofC Nederland deed hij meerdere keren verslag van die zeer emotionele en soms heftige bijeenkomsten.

In het kader van een project getiteld Healing History in het centrum van IofC aan de Amaliastraat 10 in Den Haag sprak naast Tayfun ook Yousif, geboren in Soedan, over de genocide in Darfur. In één van de 75 verhalen vertelt Yousif hoe hij tijdens die avond Ahmad ontmoette en hoe hen dat ontroerde. Samen met Ahmad, afkomstig uit Syrië, was hij jaren geleden op een vluchtelingenboot naar Nederland terecht gekomen. Op deze Haagse IofC-avond zijn ze elkaar voor het eerst weer tegengekomen. Ze hebben sindsdien weer contact. Ahmad hoort dan hoe Yousif zich blijft inzetten voor mensenrechten in Soedan.

Joty ter Kulve

Een ander verhaal van de 75 komt van Joty ter Kulve-van Os. Zij zat drie jaar gevangen in een Japans concentratiekamp. In Caux maakte zij kennis met wat toen nog Morele Herbewapening (voorloper van IofC) heette. Daar verwelkomde zij een Japanse delegatie. In ‘75 verhalen’ vertelt zij hoe zij na haar introductie van die delegatie aan het publiek naar haar kamer ging om over te geven. De Japanse delegatie was achteraf dankbaar voor haar verzoenende gebaar.

Joty’s geboortehuis in Linggarjati, West Java, Indonesië is nu een museum. Daar vonden de eerste onderhandelingen plaats over de onafhankelijkheid van de Nederlandse kolonisator. Via een IofC-collega uit Indonesië kreeg ik een foto van haar geboortehuisopgestuurd. In haar boek ‘Reaching for a New World’ (p. 109), schrijft Hennie de Pous-de Jonge waarom de ‘Linggarjati overeenkomst’ bij Indonesiërs bekender werd dan bij Nederlanders.

Den Haag, juridische hoofdstad

Met gepaste trots lees ik in het boekje over Den Haag als ‘juridische hoofdstad van de wereld’, zoals Boutros-Ghali die stad ooit noemde. Het Vredespaleis met het Internationaal Gerechtshof, het International Criminal Court en het Joegoslavië- en Rwanda Tribunaal, allemaal in zo’n betrekkelijk kleine stad. Toch zijn de verhalen niet in juristen-taal geschreven, maar in persoonlijk bewoordingen, bijvoorbeeld over hoe een Holocaust overlever, nu rechter in het Vredespaleis, door Dag Hammersköld werd geïnspireerd.  

‘De VN geeft stem aan mensen die geen stem hebben in het orkest van de grote machten’, zegt de half Duitser, half Namibiër Henning Melber. Er is volgens hem weliswaar misbruik gemaakt van mensenrechtendiplomatie, maar toch is de VN de enige internationale speler op het gebied van internationale mensenrechten. De VN heeft ervoor gezorgd dat de Koude Oorlog koud bleef, ondanks soms ook machteloos toekijken van ‘de blauwhelmen’.

Constructieve kritiek

Kritiek op de VN mag er dus ook zijn in dit VN- jubileumgeschenk. Gloria Wekker, bekend vanwege haar standpunten rond racisme en kolonialisme, vertelt hoe zij met een pot eten werd onthaald op een VN opvanglocatie toen zij in Suriname voor de strijd tussen Bouterse en Brunswijk moest uitwijken. Toch is ook zij kritisch op de VN, net als de Palestijnse, in Den Haag wonende Anwi Farhat. Anwi zag als negenjarige hoe de toenmalige VN-baas Kofi Annan in een grote auto het UNWRA-vluchtelingenkamp Jabaliya in kwam zoeven. Sommige jongeren gooiden stenen omdat zij zich door de VN in de steek gelaten voelden.       

Zo zijn er nog vele constructief kritische verhalen te lezen over de jarige VN die onder je huid gaan zitten. Over de rol van de VN in Srebrenica, Afghanistan, Somalië, Vietnam, Rwanda, overal zeg maar waar mensen wonen. Zoals Anneke Jansen die vertelt over hoe abstracte ‘mensenrechten’ concreet worden in het leven van alledag van gewone mensen in Brazilië. Want zo waren de mensenrechten ook bedoeld, niet voor specialisten en juristen, maar voor mensen aan de keukentafel in alle uithoeken van onze planeet.

Kortom, dit is een open en eerlijk boekje om nog lang te bewaren.

Willem Jansen

Op https://75jaarvn.vrijheid.nl/nl zijn de verhalen en achtergronden te lezen én te beluisteren.

Op het Lange Voorhout in Den Haag zijn ‘de 75 verhalenbuiten’ en foto’s van Mafalda Rakos nog tot eind november te zien.

Toespraak van Joty ter Kulve-van Os op 7 december 2005 in het centrum van Initiatives of Change in Den Haag:   https://www.iofc.nl/node/181. Thema: Indonesië en Nederland: een uitdagende relatie. Over hoe haar ouderlijk huis in Linggarjati , Indonesië, een museum werd waar de twee culturen elkaar kunnen vinden.

Verslag over de herdenking in Linggarjati op 11 november 2006: https://www.iofc.nl/node/388.  Met  600 gasten onder wie de Nederlandse ambassadeur Dr. Nicolas van Dam., de minister van Buitenlandse Zaken van Indonesië Dr. Hassan Wirajuda, Willen van Os, zijn zuster Joty ter Kulve - van Os en Peter ter Kulve

En zie hier het Het Linggarjati museum in Joty ter Kulve's geboortehuis op West Java, Indonesië.