woensdag, januari 23, 2013

Op weg naar de bijna 101-jarige belandden mijn man en ik in een file. Bezorgd om iemand van die leeftijd te laten wachten, belden we om te zeggen dat we misschien iets later zouden komen. Een vrolijke stem aan de andere kant. Geen probleem! Uiteindelijk waren we er precies op tijd, maar haar flexibele, ontspannen houding trof ons.

Het is altijd een plezier om haar op te zoeken. We moeten zelf wel even de thee of koffie zetten, maar het blad met de kopjes staat al klaar, met er tussenin een roosje in een vaasje.

Toen we binnenkwamen zat ze naar een herhaling van Pauw en Witteman te kijken. Dus eerst even een gesprek over de actualiteit. Lezen gaat wat moeilijker, maar via de televisie blijft ze op de hoogte. Ze is een kritische kijkster en probeert de kwaliteitsprogramma’s eruit te pikken.

Sleutelwoord is dankbaarheid. Niet dat ze een makkelijk leven heeft gehad. Bijna altijd komt het gesprek op de tijd in het kamp in Nederlands-Indië, waar ze als jonge Zwitserse vrouw vrijwillig met haar Nederlandse schoonmoeder naar toe ging. Terugkijkend zegt ze: ‘Eigenlijk was de tijd in het kamp niet het ergste. We zaten daar met 6000 en probeerden te overleven. Het moeilijkste was de tijd erna, toen ik helemaal alleen, met een koffer en een jas van het Rode Kruis, terugkwam in Zwitserland. Mijn zus had kinderen. Ik niet. Toen raakte ik verbitterd.’ Dankbaar is ze dat ze in die tijd mensen ontmoette die haar hielpen van haar verbittering af te komen. Dankbaar is ze dat zij en haar man elkaar terugvonden en toch nog een zoon kregen. Dankbaar is ze voor haar zoon en schoondochter, haar klein-kinderen en achterkleinkinderen. En voor alle hulp die ze krijgt zodat ze zelfstandig kan blijven wonen.

Het leven is zwaar als je 100 bent. Ze heeft constant pijn, die op haar leeftijd niet meer verholpen kan worden. Zonder haar geloof in God zou ze verbitterd geraakt zijn, hield ze het niet vol, zegt ze. ‘Heer, u loopt met me mee’, bidt ze, soms door haar tranen heen. Maar dan gaat haar aandacht uit naar anderen. Het gebed waar ze iedere dag mee begint, wordt langer en langer. ‘Er zijn zoveel mensen om voor te bidden.’ Bijvoorbeeld de familie waar ze al 30 jaar voor bidt. De problemen daar slepen zich voort van generatie op generatie, vertelt ze. Ze maakt zich er zorgen over en vraagt zich af wat ze meer kan doen dan voor hen te bidden.

Een tijdje later zoeken we een oma van 82 op die samen met zeven jonge mensen in de leeftijd van 20 tot 27 jaar heeft deelgenomen aan de afgelopen winterconferentie  in Caux: vijf kleinkinderen en twee aanhang. Toen ik de afspraak maakte, moest ik het kort houden, want ze kreeg de muziekluisterclub over de vloer. Ook zij is dankbaar voor wat ze geleerd heeft door haar ontmoeting met Morele Herbewapening (voorloper van Initiatives of Change): over stille tijd, over persoonlijke verandering en hoe je op een constructieve manier met problemen om kunt gaan. Ze vertelt hoe eerlijkheid cruciaal was in haar relatie met haar, inmiddels overleden, man.  De problemen kunnen er nog zijn, maar ze zijn bespreekbaar en je deelt ze met elkaar. 

Ze heeft genoten van haar tijd in Caux met de zeven jonge mensen. Ze zegt: Je leert er altijd weer iets over jezelf. Je gaat altijd anders uit Caux weg dan hoe je er gekomen bent.

Wat is nu dat gedachtegoed van Initiatives of Change dat mensen tot op hoge leeftijd er zoveel aan hebben?  Een tref-woord is verandering*. Hoe verandert een grondhouding van bitterheid in een van dankbaarheid? En, om aan te sluiten bij het gesprek van de dag: Hoe kun je destructieve boosheid, die zich uit in schelden, haatmails en geweld, omzetten in vruchtbare verontwaardiging? Een verontwaardiging die leidt tot een gevoel van verantwoordelijkheid! Om vanuit het besef - zoals ik ben is de samenleving - bondgenoten  te zoeken om met elkaar de samenleving, zoals we die wensen, gestalte te geven.

Gelukkig is er niet alleen boosheid. Er zijn ook voorbeelden te over van positieve burgerinitiatieven: groepen mensen die hun onvrede met bepaalde aspecten in de samenleving omzetten in constructieve actie.

Boosheid omzetten in verantwoordelijkheid - daar is geen eenvoudig recept voor. Het is niet een laagje beschaving dat als een vernisje over de samenleving gelegd wordt. De verandering die we willen, begint bij ieder van ons persoonlijk: met een eerlijk zelfonderzoek, met schoon schip maken waar nodig, met gekwetstheden onder ogen zien en zoeken naar genezing voor wonden uit het verleden. Het is een moeilijke, maar bevrijdende weg. Bevrijdend is ook te proberen dingen vanuit andermans gezichtspunt te bekijken.  

De twee vrouwen in dit verhaal houden ons een spiegel voor. Het allerbelangrijkste in het leven is dat je leert te vergeven, zo geeft de 100-jarige ons bij het afscheid mee.

Hennie de Pous-de Jonge

 * Het gedachtegoed van Initiatives of Change kun je ook met andere trefwoorden typeren: stille tijd, luisteren, morele waarden, visie, verzoening, teamwerk, initiatieven, geloof en vertrouwen. Heeft u ervaringen met een of meerdere van deze begrippen en zou u die met anderen willen delen? Uw bijdrage is van harte welkom.