woensdag, mei 9, 2018

Overal in de wereld verdiept het wantrouwen tussen bevolkingsgroepen zich. Een land dat in deze eeuw als geen ander getekend is door uitbarstingen van conflict is Oekraïne. De Oranjerevolutie van 2004 en de protesten op het Maidanplein in de winter van 2013/14 waren wereldnieuws. Eén van de mensen die het onderlinge vertrouwen in dit diep verdeelde land probeert te herstellen, is Olena Kashkarova. Zij is één van de leiders van de stichting Foundations for Freedom (F4F), die door middel van dialoog verschillen tussen bevolkingsgroepen probeert te overbruggen. Op 5 april was zij in Den Haag om over haar werk te vertellen.

Recht van de sterkste

Foundations for Freedom (F4F) werd in 1993 door de Engelse afdeling van Initiatives of Change  opgericht om de jongere generatie in Oost-Europa te ondersteunen in het cultiveren van waarden als eerlijkheid en integriteit. Dit gebeurde vooral in de vorm van cursussen waarin het streven naar een rechtvaardige democratie werd verbonden met persoonlijke verantwoordelijkheid. ‘In een samenleving die na de val van het communisme gekenmerkt werd door het recht van de sterkste, was dit voor jongeren aantrekkelijk,’ zegt Olena.

Evening Olena Kashkarova - 2018De cursussen van F4F vonden weerklank bij een deel van de Oekraïners en het programma groeide organisch totdat F4F in 2009 officieel een NGO werd. Dialoog was altijd al een onderdeel van het programma, maar na de demonstraties van 2013/14 en de confrontaties op de Krim en in Oost-Oekraïne die daarop volgden, is het bevorderen van dialoog tussen de Oekraïners de kern geworden van wat Olena en haar collega’s doen.

Het verleden helen

Olena raakte doordrongen van de noodzaak van dialoog tijdens haar deelname aan Action for Life, een internationale leiderschapstraining voor jongeren in India. Olena, afkomstig uit een familie met Russische wortels, had het voortdurend aan de stok met een vriendin met een Oekraïense familie. Ze streden over de vraag wie aan de goede kant en wie aan de foute kant van de geschiedenis stond. Na een periode van reflectie drong bij Olena het besef door dat de geschiedenis van Oekraïne niet zwart-wit is. 'Er zijn slechts mensen die lijden, aan beide kanten.'

De wortel van de problemen ligt in het verleden, vindt Olena. 'Als we geen verantwoordelijkheid nemen voor het verleden, herhaalt het onrecht zich. Dat is beangstigend.' F4F startte daarom met het programma Healing the Past. In verschillende regio’s van het land werden vierdaagse dialoogbijeenkomsten gehouden over het verwerken van trauma’s uit het verleden.

Dialoog in tijden van crisis

Hoe meer de scheidslijnen in Oekraïne in bloed gedrenkt werden, des te groter werd de behoefte aan dialoog. 20 Februari 2014 was de bloedigste dag van de demonstraties op het Maidanplein. Aan het einde van de dag hadden vijftig demonstranten en drie agenten de dood gevonden. Olena en haar collega’s merkten dat ze niet meer alleen stonden in hun verlangen naar dialoog. Meer mensen, waaronder professionele therapeuten, sloten zich bij hen aan.

De emoties in het land laaiden echter steeds hoger op en de behoefte groeide om een meer gestructureerde manier te ontwikkelen om deze emoties in goede banen te leiden. Het team van F4F koos voor de methode van geweldloze communicatie. Deze methode is gebaseerd op de gedachte dat mensen de intentie hebben om de behoeften van anderen niet te schaden. Ze gaan alleen over tot geweld als ze geen strategieën hebben om met anderen te communiceren op een manier die tegemoet komt aan elkanders behoeften.

Olena illustreerde hoe deze aanpak kan leiden tot het verlichten van spanningen met een voorbeeld uit een dorp  in Oost-Oekraïne. De paramilitaire groep die door het dorp marcheerde boezemde de plaatselijke bevolking angst in. Het bleek dat de bevolking vooral geïntimideerd werd door de manier waarop de leden hun geweer vasthielden, namelijk horizontaal en voorwaarts gericht naast de heup. Dit wekte de indruk dat ze klaar stonden om tot actie over te gaan. Tijdens de training kwamen de militieleden en de dorpelingen overeen dat het geweer voortaan verticaal achter de schouder zou worden gedragen.

Groei

De volgende stap was het opzetten van het Network of Dialogue Facilitators, bestaande uit mensen met een achtergrond in onder andere psychotherapie, dialoogbegeleiding en bemiddeling. Het netwerk werkt op verschillende manieren aan dialoog en conflictpreventie. De activiteiten variëren van theatervoorstellingen en tentoonstellingen tot het organiseren van conferenties, trainingen en dialoogtrajecten. Hiervoor werken ze samen met nationale en internationale organisaties, waaronder het United Nations Development Programme.

Het werk van F4F is er de laatste twee jaar niet gemakkelijker op geworden, aangezien de stemming in het land aan het verslechteren is. Veel Oekraïners zijn cynischer geworden over de vooruitzichten op verzoening: ‘niet praten met de agressor’, is niet zelden de houding.  Daarom blijven de inspanningen van Olena en haar team om verschillen te overbruggen in een land dat gebukt gaat onder conflict zo belangrijk. Niet voor niets opent webpagina van F4F met de theorie dat als tien procent van een bevolking haar mening verandert, de overige negentig procent volgt.

Alhoewel de achtergrond verschilt per situatie, riep het verhaal van Olena veel herkenning op onder de toehoorders, waaronder ook mensen uit Afghanistan en Ierland. We hebben zulke verhalen nodig om te blijven werken aan een toekomst waarin we met meer wederzijds begrip met onderlinge verschillen omgaan.

Andries Jan Zijlstra