zondag, december 2, 2018

Begin november reisde ik naar Kiev om een training over geweldloze communicatie te volgen van trainer Yoram Mosenzon. De training werd georganiseerd door mijn Oekraïense collega Lena Kashkarova van Foundations for Freedom, een initiatief van Initiatives of Change in Oekraïne. Het bezoek gaf mij niet alleen de kans om alles over geweldloze communicatie te leren, maar ook om mijn Oekraïense collega’s en hun werk beter te leren kennen en me te verdiepen in het land en de geschiedenis.

Van de dertig deelnemers (zie foto hieronder) had het merendeel een Oekraïense en /of Russische achtergrond. Gezien de recente ontwikkelingen in deze regio, was het bijzonder om onderdeel te zijn van een veilige ruimte waar mensen met deze verschillende achtergronden met elkaar in gesprek gingen.


Group photo of the NVC training by Olga Shevchuck
 

De vier stappen van het NVC model. | Bron: connecting2life.netWat is geweldloze communicatie?

Geweldloze communicatie (NVC - Non Violent Communication) is een simpele, effectieve en praktische methode die je kan gebruiken om je communicatieve vaardigheden en relaties te verbeteren. Het geeft inzicht in je drijfveren, helpt je verantwoordelijkheid te nemen voor je reacties en versterkt de verbinding met jezelf en anderen. De methode is in de jaren zestig ontwikkeld door de Amerikaanse psycholoog Marshall Rosenberg. Hij geloofde dat mensen van nature mededogen voelen: we geven en nemen graag vanuit het hart.

Terwijl hij mededogen bestudeerde, zag Rosenberg dat taal een cruciale rol speelde. Oordelen, evalueren, gevoelens en gebeurtenissen een etiket opplakken en in stereotypes denken zorgen voor een gebrek aan verbinding met onszelf en met anderen. Daarop ontwikkelde hij de methode voor geweldloze communicatie als een manier om de taal van mededogen en daarmee positieve sociale verandering te stimuleren.
 

Het begint bij behoeftes

Behoeftes vormen de kern van de NVC - benadering. De methode gaat ervan uit dat behoeftes de basiswaarden zijn die alle mensen delen; behoeftes (zoals veiligheid, autonomie, erbij horen, gehoord worden) sturen ons gedrag. Als je je eigen behoeftes en die van anderen begrijpt en erkent, ontstaat er een gedeelde basis voor samenwerking en harmonieuze relaties. Deze ruimte voor verbinding kan je creëren door je eerlijk uit te spreken en inlevend te luisteren naar de ander. Deze manier van communiceren gaat aan de hand van de vier stappen van NVC: observatie, gevoelens, behoeftes en verzoeken (zie model links). Als er geen ruimte is voor verbinding, kunnen spanningen en conflicten ontstaan. Een eye-opener voor mij tijdens deze training was dat ieder kritiekpunt, oordeel en teken van boosheid de tragische uitdrukking is van een onvervulde behoefte.
 

Verzoeken: vraag om de maan

De training in Kiev concentreerde zich op de vierde stap van NVC: verzoeken. Een verzoek doen betekent dat je durft te zeggen wat je echt wilt en waar je van droomt. Je kan zelfs om de maan vragen! Hoewel het misschien simpel klinkt, kan het nog behoorlijk moeilijk zijn om hardop te zeggen wat je wilt. Vooral omdat het bij een verzoek volgens de NVC methode erom gaat dat je ook bereid bent om ‘nee’ als antwoord te krijgen. Stel, ik nodig een vriendin uit om uit eten te gaan om de afsluiting van een belangrijk project te vieren. Sta ik echt open voor ‘nee’ als antwoord? Volgens NVC is het de bedoeling hiervoor open te staan en van daaruit in gesprek te gaan om uiteindelijk aan ieders behoeften tegemoet te komen.
 

Zoek het ‘ja’ achter het ‘nee’

‘Nee’ is het begin van een betekenisvolle dialoog. ‘Nee zeggen betekent vaak ja zeggen tegen een behoefte van jezelf. Een behoefte die vervuld wil worden,’ zegt trainer Yoram Mosenzon. In het dagelijks leven associëren we nee vaak met het einde van een gesprek. Maar in NVC wordt het gezien als het startpunt. De tijd te nemen om ieders behoeftes te verkennen kan de relatie naar een hoger niveau tillen en het vertrouwen versterken.
 

De jakhals en de giraf

Yoram Mosenzon with the jackal and the giraffeHet is een uitdaging om in contact te blijven na het uitspreken of incasseren van een ‘nee’. Want het laat een open ruimte achter, die meestal wordt opgevuld met worstcase-scenario’s waarin afwijzing heer en meester is. In NVC termen: hier komt de jakhals om de hoek. In het eerdere voorbeeld van het voorstel om uit eten te gaan, zegt de jakhals: ‘Als ze niet mee uit eten wil, vindt ze me waarschijnlijk niet aardig.’ Rosenberg gebruikt de jakhals en de giraf als symbolen voor twee manieren van communiceren (op de foto hiernaast zie je trainer Mosenzon met de poppen die deze twee manieren symboliseren). NVC staat ook bekend als de taal van het hart. Daar staat de giraf symbool voor, omdat giraffen het grootste hart hebben onder de landdieren. Jakhalzen kunnen omschreven worden als giraffen met communicatieproblemen. Ze drukken zichzelf uit in een taal van kritiek, schuld en eisen die weerstand oproepen.

Toch zegt Mosenzon dat we onze innerlijke jakhals moeten koesteren. Want juist onze oordelen en kritiek helpen ons om achter de gevoelens en behoeftes te komen die daarachter schuil gaan.
 

Schuld begrijpen

We veroordelen zowel de ander als onszelf. In de training komen er veel voorbeelden voorbij van zelfveroordeling. De laatste dag keken we naar een gevoel dat uit deze zelfveroordeling voort kan komen: schuld. ‘Schuldgevoel komt vaak om de hoek kijken als we twee behoeftes hebben en niet weten hoe we aan allebei tegemoet kunnen komen,’ zegt Mosenzon.

Als voorbeeld noemt hij dat hij wil werken, maar zich schuldig voelt als hij dat doet omdat zijn vriendin aan het huilen is. En hij wil ook een goede vriend zijn voor haar. Maar als je uit schuldgevoel handelt, is het op den duur niet vol te houden. Het is dus de kunst om je dilemma met de ander te delen in een eerlijk gesprek. Dit is een pijnlijk proces, omdat eerlijk zijn om kwetsbaarheid vraagt en wonden uit het verleden naar boven kan halen.

Tijdens deze training ervaar ik dat het openlijk delen van je dilemma’s ook heilzaam kan werken. Een van de Russische deelnemers vond de moed om te vertellen over haar dilemma’s en angsten van de afgelopen dagen: ‘Ik ben Russisch en als je me haat, begrijp ik dat. Zeg het me.’ Dit opende ruimte voor het uitwisselen van ervaringen en diepe collectieve rouw. Een andere deelnemer zegt: ‘Veel mensen zijn hun huizen en geliefden kwijt.' En weer een ander: 'Waarom moeten we steeds maar weer door deze pijn heen? De pijn breekt me op. Dit zijn tranen van hulpeloosheid, omdat ik niets kan doen om de situatie te beïnvloeden en beter te maken. Ik wil deze werkelijkheid niet. Ik wil dat alles normaal is.’

Een ruimte waar pijn en tranen kunnen worden gedeeld: op de laatste dag van de training werd door de deelnemers uitgesproken dat daar behoefte aan is binnen deze gemeenschap. Na de workshop zijn alle deelnemers met elkaar in contact gebleven via social media. Zo gaat het gesprek en de uitwisseling door, op weg naar herstel.


Laura Reijnders

 

Als je meer wil weten over NVC, bekijk dan deze TEDx talk van Yoram Mosenzon.