zaterdag, juni 15, 2019

Kirsten van Reisen
Klimaatverandering is een realiteit die zich elke dag aan ons opdringt. Kirsten van Reisen (zie foto rechts) is één van de vele mensen die zichzelf de vraag stellen hoe ze op een concrete manier bij kunnen dragen om klimaatverandering te keren. Toen zij hoorde over het project van Ecosystem Restoration Camps (ERC) in Spanje, bedacht ze zich geen moment en gaf ze zich op om samen met een team van vrijwilligers een sterk uitgeput stuk land in Spanje te herstellen. Op 29 mei vertelde ze haar verhaal in het centrum van Initiatives of Change Nederland samen met ERC's directeur Pieter van der Gaag.
 

De ongemakkelijke waarheid

Na haar studie begon Van Reisen haar loopbaan in de internationale ontwikkelingssector bij War Child Nederland. Ze stapte een paar jaar later over naar het institutionele en wetgevende niveau. Ze wilde in haar professionele leven een positieve bijdrage leveren aan de samenleving. Na het zien van de documentaire An Inconvenient Truth voelde ze de drang om bij te dragen aan de oplossing(en) voor klimaatverandering. Toen een vriendin, die de oprichter van ERC John Liu kende, haar vertelde over het kamp dat zou worden gestart in Spanje, wist ze wat haar te doen stond.

Foto van het herstel van Altiplano na het 1e jaar.

De aarde herstellen

Ze nam contact op met ERC en besloot vrijwilliger te worden. In 2017 nam ze een sabbatical van drie maanden om naar dit eerste kamp van ERC, Altiplano, te gaan. Na een maand wist ze het: dit was wat ze wilde doen. Ze stopte met haar baan en bleef een jaar in Spanje om samen met een team van vrijwilligers het kamp op te bouwen en dit 8 stuk grond te herstellen (zie foto onderaan pagina 7).

Het stuk grond is vijf hectare groot en ligt in de zuidoostelijke Spaanse regio Murcia. Hier werd jarenlang op industriële wijze graan verbouwd. Het resultaat was een uitgeputte grond, waar weinig tot geen organisch materiaal meer in aanwezig was (zie de foto hiernaast).

 

Waarom raakt een bodem uitgeput?

De vraag is: hoe kan het dat de bodem zo verslechtert? Van Reisen: 'Het begint met ontbossing. Bomen worden gekapt om een stuk grond geschikt te maken voor ander gebruik, meestal agrarisch. Bomen zijn een essentieel onderdeel van het ecosysteem. Ze zijn belangrijk in de waterkringloop en de opslag van water, boomwortels verankeren grond zodat deze niet wegspoelt en ze spelen een grote rol in de CO2-cyclus omdat ze (veel) CO2 opslaan.’ Bovendien bieden bossen een thuis aan 70% van de planten en dieren in de wereld. 'Door constant alleen de bovenste laag grond om te ploegen, de eerste 30 cm, wordt de onderliggende laag zo hard als beton. Hierdoor kunnen het water en andere voedingsstoffen niet diep in de grond terechtkomen. Dit betekent dat de bovenste laag loskomt en vaak wegspoelt als het regent.’ Helaas is deze manier van landbouw bedrijven niet uitzonderlijk voor deze regio. Het is de manier waarop de bodem wordt bewerkt op veel plaatsen in de wereld, waaronder Nederland.
 

Hoe te beginnen met herstel

Een van de eerste stappen in het herstel van de uitgeputte grond was het terugbrengen van water en ervoor te zorgen dat water werd vastgehouden. Door de betonachtige grond te openen met een speciale ploeg, een deep ripper, en geulen en vijvers te graven, voorkomt het team dat regenwater wegvloeit. 'Om de aarde te bemesten, hebben we compost gemaakt en 40 ton compost besteld. Omdat we toen nog geen machine hadden waarmee we de mest konden verspreiden, hebben we dit handmatig gedaan met kruiwagens.’ Na deze eerste stappen begon het team met het planten met lokale dekgewassen. Deze dekgewassen verrijken de bodem door erosie te voorkomen, verhogen de vruchtbaarheid van de grond met voedingsstoffen, verbeteren de waterkringloop van de bodem en verdringen plagen. In de onderstaande video wordt het herstellen van de bodem in Altiplano uitgelegd. Meer filmpjes en foto's zijn te vinden op de Facebookpagina van Altiplano.

Een gemeenschap opbouwen

'Omdat we het eerste team waren dat ooit een kamp begon, moesten er veel dingen worden opgezet en verhelderd.' Het team van vrijwilligers bestond uit mensen van over de hele wereld (hieronder staat een foto van het team). Er waren 10 leden in de kerngroep die in een huis woonden in een half verlaten dorp in de buurt. ‘Om naar het land te gaan, namen we een auto die ook de gereedschappen en andere benodigde uitrusting vervoerde. Vanwege het oneffen terrein was het geen optie om te fietsen, maar af en toe liep iemand terug naar huis.’ Omdat alles in het kamp gezamenlijk werd gedaan, gaf teruglopen de gelegenheid voor tijd voor jezelf. Gedurende de tijd werd er langzaam een sociale structuur gecreëerd: 'We begonnen bijvoorbeeld elke dag met een check-in en hadden wekelijkse vergaderingen.' Toen het kamp begon, had het team nauwelijks contact met de lokale boeren. Ondanks het feit dat het land van Altiplano eigendom was van een lokale boer die geïnteresseerd was in het project. Van Reisen benadrukt dat het voor toekomstige projecten belangrijk is dat deze lokaal geleid en gedragen worden. Nadat ze vertrok, veranderde het team van 9 vrijwilligers en de helft van het team is momenteel Spaans. Omdat de resultaten van het landherstel langzaam zichtbaar worden, heeft het kamp recent elke week bezoek gekregen van een lokale boer.

Team van Ecosystem Restoration Camps in Altiplano in de tijd dat Kirsten van Reisen vrijwilligerswerk deed.
 

Uitdagingen

Het team stond voor verschillende uitdagingen toen Van Reisen daar aan het werk was. Het land ligt in een afgelegen deel van Spanje, dus als je iets nodig hebt, bijvoorbeeld bouwmaterialen, dien je goed te plannen omdat je de spullen alleen ver weg kan krijgen. De financiën van het kamp en het herstel van het land vormen ook een uitdaging: het kost ongeveer 20 jaar om een stuk uitgeput land goed te herstellen. Fondsen zien graag snelle korte termijn resultaten, maar zoals Van Reisen zegt: 'Je kunt geen bomen planten als de grond er niet klaar voor is.' ERC's directeur Pieter van der Gaag vertelt het publiek dat ze op zoek zijn naar manieren om de projecten gefinancierd te krijgen. 'Dit eerste kamp in Altiplano laat nu al resultaten zien die andere stichtingen en bedrijven aantrekken die ook land herstellen. En dat opent de deur voor samenwerkingen.'
 

Verbinding met jezelf

Voor Van Reisen was het vrijwilligerswerk meer was dan alleen werk. 'We houden er allemaal van om buiten in de natuur te zijn. En in Altiplano was elk pad en elk zaadje geplant door ons team. Dit creëerde voor mij verbondenheid met het land en verrijkte mij op vele manieren.’ Nu ze terug is in Nederland, is ze weer hoopvol voor de toekomst. Ze is geïnspireerd door deze oplossing, heeft gezien wat mogelijk is en heeft een netwerk van vrienden opgebouwd dat wereldwijd aan deze oplossing werkt. 'De tijd in Spanje was ook een herstel van mezelf en mijn hoop voor de toekomst.'


Laura Reijnders
 

Willemijn Lambert, graphic recorder van beroep, heeft het verhaal van Kirsten van Reisen opgetekend. Gezien de voertaal van de avond Engels was, is de tekst van deze afbeelding ook in het Engels.

Graphic recording van Willemijn Lambert die de avond in beeld weergeeft.