zaterdag, juli 2, 2016

Als je op 1 juli naar het Keti Koti festival gaat, de nationale herdenking van de afschaffing van de slavernij, waan je je op een Surinaams/ Antilliaans feestje. Hoewel de herdenking bij het monument in het Oosterpark in Amsterdam de officiële jaarlijkse herdenking is, moet je de witte gezichten met een lantaarntje zoeken. Hoe zou dat komen? Is er sprake van een blinde vlek? Is de koloniale geschiedenis niet onze gezamenlijke geschiedenis?

 

Stadswandeling langs slavernijverleden

Stadswandeling langs slavernijverleden in Den Haag op 21 juni 2016 door Valika SmeuldersMet het thema ‘Hoe gaan we om met ons koloniale verleden’ sloot Initiatives of Change op 21 juni het seizoen af. Die afsluiting begon om 5 uur met een stadswandeling langs het slavernijverleden van Den Haag. Dertig mensen verzamelden zich, de regen trotserend, op het Plein. Onderzoekster Valika Smeulders leidde de qua leeftijd en achtergrond zeer diverse groep, en in gezelschap van Den Haag TV en FunX-Radio, langs plekken die laten zien hoezeer Den Haag verbonden is met de geschiedenis van de slavernij. Ze bracht dit verleden tot leven met verhalen over bestuurders, handhavers en plantage-eigenaren, maar ook over mensen die zelf slaaf gemaakt waren en in Nederland kwamen wonen. Ze gaf mensen in het slavernijverleden een gezicht en liet ook de complexiteit ervan zien.

Het Nederlandse bestuur mat met twee maten. In ons land was slavernij niet toegestaan, maar in de koloniën wel. Als slaveneigenaars weer naar Nederland kwamen namen ze soms slaafgemaakten mee. Op schilderijen zie je zwarte mensen, zoals bijvoorbeeld op een schilderij van de hofhouding van stadhouder Willem V. Daarop zijn twee zwarte pages te zien, Cupido en Cedron geheten. Zij en hun nakomelingen zijn ook Nederlanders, wil Smeulders maar zeggen.

Een jonge hoogopgeleide Haagse zei na afloop dat bijna alles wat ze hoorde nieuw voor haar was. Ook voor een gepensioneerde Hagenaar waren veel dingen nieuw! ‘Valika Smeulders is een goede verteller’, zei hij, ‘en zet je aan het denken. De verhalen die een verband legden tussen de huizen en de bewoners werden steeds mooier.’ Het trof hem dat er zoveel betreffende de slavernij in Den Haag bedacht en bedisseld werd, bijvoorbeeld de regels die werden opgesteld voor de schadeloosstelling van de plantage eigenaren. Weer een ander vond het bijzonder over plekken in Den Haag die hij heel goed kent, dingen te horen die hem nooit opgevallen waren. Hij noemde het een bewustwordingsproces.

Ben je nieuwsgierig geworden en wil je ook een keer een stadswandeling bijwonen? Dat kan! Op vier woensdagochtenden deze zomer - 20 en 27 juli en 24 en 31 augustus - organiseert Valika Smeulders vanuit haar eigen organisatie Pasado Presente de Tour Caribische oorlogshelden in Den Haag. Ga voor meer informatie naar www.pasadopresente.nl.

 

Voorvader was plantage-eigenaar

Stefanie Schuddebeurs over haar familiegeschiedenis op 21 juni 2016Iemand voor wie dit bewustwordingsproces al een tijdje gaande is, is Stefanie Schuddebeurs, oprichter van de Luisteracademie. Een gesprek met een Curaçaose vriendin over haar familiegeschiedenis en de rol van plantages bracht Schuddebeurs op het spoor. Ging er in haar familie niet een verhaal rond over voorouders die woonden op een plantage?

Nadat de wandelaars hadden kunnen bijkomen met een voedzaam buffet in het centrum van IofC in Den Haag, en nadat Valika Smeulders de nieuw binnengekomen mensen had kunnen bijpraten over de wandeling, vertelde Stefanie Schuddebeurs over haar zoektocht naar haar wortels in Curacao en mogelijke betrokkenheid bij slavernij.

Met hulp van Smeulders dook ze in boeken en ontdekte steeds meer. Onder andere een document waarin haar voorouder zes generaties terug schadevergoeding kreeg voor zijn ‘verlies’ van slaven. Schuddebeurs deelde wat dit onderzoek bij haarzelf en bij haar familie teweegbracht. Ook al voelt ze zich niet verantwoordelijk voor de acties van haar voorouders, ze voelt zich er wel bij betrokken. Het is belangrijk je bewust te zijn van de sporen die er nog zijn, vindt ze. Voor een ronder beeld van haar ontdekkingen en reflectie op haar betrokkenheid bij slavernij, lees haar artikelenreeks op NieuwWij.


Keti Koti dialoog tafels

Mercedes Zandwijken vertelt over de Keti Koti dialoog tafelsMercedes Zandwijken, oprichter van de Keti Koti dialoog tafels, was blij met het verhaal van Schuddebeurs. Het is heel belangrijk dat het verhaal ook van de witte kant verteld wordt. Zij ervaart dat ‘wit’ meestal vooruit wil kijken, en ‘ons dat ook gunt’. Maar we ontkomen er niet aan, is haar overtuiging, de geschiedenis die ons met elkaar verbonden heeft te kennen en te erkennen.

Zandwijken vertelde kort hoe het feit dat ze vroeger op school door de leerkracht genegeerd werd, haar getekend heeft. ‘Ik werd rebels en radicaal.’ Later ontdekte ze dat ze niet de enige was met deze ervaring. Anderen hadden hetzelfde meegemaakt en vertelden haar een groot deel van hun schooltijd op de gang te hebben doorgebracht. Haar directieve opvoeding thuis droeg de sporen van het slavernijverleden. Alles ging gebiedende wijs. Je moest hard zijn. Er werd weinig gepraat. Er waren geen verhalen.

Vijftien jaar geleden maakte ze een Joodse sederavond mee, waar volgens vaste rituelen de bevrijding uit de slavernij in Egypte herdacht wordt. Aan het begin zijn ze slaaf, aan het eind zijn ze vrij. Zandwijken: ‘Ik wilde ook zo’n tafel om de Surinaamse slavernij te herdenken. En dat is de Keti Koti dialoog tafel geworden.’

‘Ik ben sinds een jaar of vijf bezig met onze geschiedenis. En ik merk dat ook onder andere Nederlanders van Surinaamse afkomst er een toenemende belangstelling is voor de eigen geschiedenis. Zoals ook herkenbaar in de Zwarte Piet discussie is er een emancipatiegolf gaande in de zwarte gemeenschap.’

De Surinaamse en Caribisch-Nederlandse gemeenschap moet de ruimte gegund worden om het verleden te verwerken. Het hele verhaal moet verteld, gekend en erkend worden, en wel door alle Nederlanders. * Ja, er is een blinde vlek. En er is veel onkunde. Smeulders en Zandwijken proberen ieder op eigen wijze iets aan die onkunde te doen. Te laten zien dat ook het slavernijverleden deel is van onze gezamenlijke geschiedenis. Als we dat beseffen kunnen we gezamenlijk vooruit kijken en wellicht een nieuw besef krijgen hoe bijzonder vrijheid is. En dat vrijheid niet gratis is. Dat je je ervoor moet inspannen om het te behouden.

 

Stadswandeling op het Haags TV journaal en FunX radio

Zowel het Haags TV journaal als FunX Radio hebben verslag gedaan van de stadswandeling. Het item dat Eelco voor FunX maakt is uitgezonden op 1 juli 2016 en luister je online terug op de website van FunX.

Hieronder vind je het Haags TV journaal dat op 28 juni verslag deed van de wandeling. Het item over de wandeling begint op 3:26.

 

Hennie de Pous-de Jonge


* Zandwijken raadt in dit verband het laatste boek van professor Gloria Wekker aan: White Innocence, paradoxes of colonialism and race. Daarin zet de cultureel antropologe van Surinaamse afkomst met indringende vragen haar witte medemensen aan het denken. Hoe komt het dat er nauwelijks gesproken wordt over witte identiteit? Omdat ‘wit’ als norm vanzelf spreekt? Heeft ‘wit’ een geflatteerd zelfbeeld?