dinsdag, februari 4, 2014

Milieu, voedsel en gezondheid

Hoe weten we of de producten die we gebruiken voor onze dagelijkse verzorging veilig zijn? Of de medicijnen die we voorgeschreven krijgen op milieuvriendelijke manier geproduceerd zijn? Kunnen we erop vertrouwen dat er in ons voedsel geen schadelijke chemische stoffen zitten?groente en fruit

Sinds de jaren veertig van de vorige eeuw worden op grote schaal chemische stoffen geproduceerd en gebruikt, maar wat weten we als gemiddelde consument eigenlijk van de schadelijke effecten? Te weinig, vindt Ingrid Franzon uit Zweden. Als voedingsdeskundige houdt ze zich al jaren intensief bezig met het verband tussen gezondheid, voeding en het milieu. Ze is er van overtuigd geraakt dat er een causaal verband is tussen de toename van moderne aandoeningen, zoals kanker, verminderde vruchtbaarheid, diabetes, obesitas, chronische vermoeidheid, MCS (Multiple Chemical Syndrome) en allergieën, en de hoeveelheden chemicaliën die wij mensen binnen krijgen via voeding, persoonlijke verzorgingsproducten, water en lucht.

Op een in 2008 mede door Initiatives of Change Italië georganiseerde conferentie in Bologna, sprak Franzon over het gevaar van chemicaliën voor de gezondheid. Moderne ziektes zijn als de spreekwoordelijke kanarie in de mijn die stopt met zingen. Ze ontmoette daar medestanders, onder andere de Italiaanse Fiorella Belpoggi, onderzoeker en directeur van het Ramazinni Instituut, het enige onafhankelijke laboratorium in Europa dat zich bezig houdt met het verband tussen het milieu en toename van ziektes als kanker. Belpoggi heeft onderzoek gedaan naar kankerverwekkende chemicaliën.

Toen Ingrid Franzon in 2011 het idee had ‘EnviroHealthMatters (EHM)’ op te richten werd Fiorella Belpoggi lid van haar team. De dubbelzinnigheid in de Engelse naam is onvertaalbaar, maar de bedoeling lijkt duidelijk. Zaken die te maken hebben met het milieu en de gezondheid doen ertoe.

Meer bondgenoten vond Franzon tijdens de jaarlijkse conferenties van Initiatives of Change in Caux over vertrouwen en integriteit in de wereldeconomie. Een ervan is de Indiër Rishab Khanna, een hartstochtelijk campagnevoerder voor het milieu. Hij was ook medeoprichter van het Indiase Jongeren Klimaat Netwerk en is lid van YOUNGO, de jongerenafdeling van de UNFCC, het Raamverdrag van de VN inzake Klimaatverandering. Hij werd medeoprichter van EnviroHealthMatters.

Milieuramp in India

Namens EHM houdt Khanna zich onder meer bezig met een groot milieuprobleem in India. De vallei van Patancheru in Zuid-India ligt stroomafwaarts van een gebied waar veel farmaceutische fabrieken liggen. Al twintig jaar lijden de bewoners van Patancheru eronder dat het water dat ze gebruiken om te drinken, mee te koken, in te wassen, sterk vervuild is door het afval van deze industrieën. Khanna, die het gebied bezocht heeft en een film geproduceerd heeft over dit probleem, werkt samen met de Indiase advocaat P. Niroop, die deze zaak op 9 mei aanstaande zal brengen voor het ‘National Green Tribunal’ in Chennai.

Toen Khanna Niroop voor het eerst ontmoette, had de laatste alle hoop verloren deze zaak tot een goed einde te brengen. De samenwerking met Khanna gaf er een nieuwe impuls aan. Hij verzamelde bewijsmateriaal, dat getest werd door een onafhankelijk laboratorium. Bovendien betrok Khanna onderzoekers in Zweden erbij, die zich al sinds 2007 met deze zaak bezig houden. Ook helpt EHM om hier publieke aandacht voor te genereren.

Als de wereld zich al zorgen maakt over geneesmiddelen die in Azië geproduceerd worden, dan gaat het vooral om de kwaliteit voor de ontvanger in het Westen, niet over de milieueffecten op de plaats waar ze geproduceerd worden. Dat moet veranderen, vindt EHM.

Twee jaar geleden organiseerde EHM een petitie via Avaaz om de Zweedse regering onder druk te zetten om het milieu mee te wegen bij de verkrijging van medicijnen. Bondgenoot hierin is de Zweed Ake Wennmalm die na zijn carrière als arts en hoogleraar klinische fysiologie aan de universiteit van Gothenburg directeur milieu werd van de provincie Stockholm. In die hoedanigheid heeft hij de milieurisico’s van alle medicijnen gecategoriseerd en de resultaten van zijn onderzoek ten behoeve van dokters en patiënten gepubliceerd.

Database

Alhoewel er in bepaalde kringen een toenemend besef is van de gevaren van chemicaliën, heeft de gemiddelde consument geen toegang tot kennis daarover. Kennis bijvoorbeeld over de aard en de hoeveelheid chemicaliën in de producten die we kopen.

De EU heeft geprobeerd het risico van het gebruik van chemicaliën te beheersen met behulp van de REACH verordening die bedrijven verplicht chemicaliën te registreren en te evalueren. Waar nodig kunnen chemicaliën verboden worden of kunnen bedrijven verplicht worden ze te vervangen door een veiliger alternatief. Hoewel consumenten dankzij deze verordening het recht hebben om geïnformeerd te worden of er schadelijke stoffen in een product zitten, zijn er nog maar weinig bedrijven die in staat zijn consumenten correct te informeren. Daarnaast is er nog een aantal mazen in deze wet waardoor chemicaliën die in kleine volumes verhandeld worden daar buiten vallen en wordt er geen rekening gehouden met het zogenaamde ‘cocktail effect’.

Daarom heeft EHM besloten een database te ontwikkelen die de nodige informatie geeft over chemicaliën en de risico’s voor de gezondheid. De database kan gebruikt worden door een bedrijf, door autoriteiten en door organisaties, en specifiek afgestemd worden op wat zij nodig hebben. Hij kan ook in een app gestopt worden, die een barcode kan scannen en die de consument de nodige informatie kan geven, op grond waarvan deze een bewuste keuze kan maken het product wel of niet te kopen.

Waar overheden langzaam zijn met het beschermen van burgers voor chemicaliën en vaak achter de feiten aanhollen omdat de industrie steeds weer nieuwe middelen produceert, is dit een belangrijk initiatief om burgers te helpen zichzelf te helpen.

Hennie de Pous-de Jonge