dinsdag, augustus 6, 2019

Het buitenste binnen: vredesactivisten bijeen in Caux

Hoe houd je als mensenrechtenactivist je inzet voor vredesinitiatieven op termijn vol? En hoe verhoudt je inspanning voor deze vaak boeiende-en-vermoeiende zaak zich tot de zorg voor jezelf? Deze vragen stonden centraal tijdens de derde en laatste conferentie in een serie met de titel ‘Naar een Inclusieve Vrede’ (Towards an Inclusive Peace, TIP). Van 8 tot 12 juli namen ruim 80 mensen hier aan deel in het internationale conferentiecentrum van Initiatives of Change in Caux, Zwitserland.
 


De TIP-conferenties worden georganiseerd door studenten en alumni van het Caux Scholars Program, een jaarlijks trainingsprogramma voor studenten van over de hele wereld over conflict en vredesopbouw. Een superdiverse groep van vooral jongere organisatoren en sprekers loodste ons van 2017-2019 door een drieluik van conferenties met een nieuwe kijk op gerechtigheid en vrede.

Internationaal en intiem

Het was geweldig om het indrukwekkende gebouw in Caux samen met iemand binnen te lopen die daar voor het eerst komt. Zo betrad ik het samen met Valentin Akayezu, een Rwandese PhD-student in Den Haag. Samen met zijn gezin is hij vanuit Rwanda en Burundi gevlucht en in Den Haag neergestreken. IofC Nederland heeft zijn aanwezigheid financieel mogelijk gemaakt. Als voormalig rechter en mensenrechtenactivist heeft hij een grote inhoudelijke bijdrage te leveren aan de TIP-conferentie. Maar ook kon hij van de sfeer en gastvrijheid van het huis genieten.

Een Franse denker, Gabriel Mariel, bracht die sfeer prachtig onder woorden. ‘Het meest treffende van alles wat je in Caux aantreft, is dat het globale en het intieme op een verrassende manier met elkaar zijn verbonden’. Mensen vanuit conflictsituaties zoals Akayezu kunnen er op verhaal komen. Ze kunnen daar op de berg even afstand nemen van hun inzet als mensenrechtenactivist en reflecteren op hun leven en werk. Zij kunnen er ook hun verhaal doen aan mensen in gelijke situaties of mensen die er gewend zijn om met aandacht te luisteren.

Holistisch alternatief

In de drie afleveringen van TIP kwamen verschillende perspectieven rond extreem geweld aan de orde onder IofC’s algemene titel ‘Addressing the root causes of violent extremism of all sorts’. In 2017 kwamen de uiteenlopende oorzaken van extreem geweld aan de orde, van oneerlijke handel tot corruptie en van klimaatverstoring tot gender. Vorig jaar ging het over verschillende manieren van rechtvaardigheid. Straffen we de daders van geweld als vergelding zoals in veel Westerse landen, of includeren we de daders als onderdeel van het herstel van de hele samenleving, zoals bijvoorbeeld in Zuid-Afrika?

Deze laatste TIP ging het vooral over het voorkómen van extreem geweld, voordat het tot mondiale of regionale militaire confrontatie komt. Hoe werk je bijvoorbeeld aan veerkrachtige gemeenschappen en aan een veilige omgeving waar mensen de wonden uit de geschiedenis proberen bespreekbaar te maken? Hoe brengen we in een lokale context de sociaaleconomische en politieke hete hangijzers in kaart, die mensen doen wanhopen en soms zelfs aanzetten tot geweld? Kortom, is een alomvattende, ‘holistische’ benadering van vrede en recht mogelijk als een alternatief voor blinde agressie? En: Waar te beginnen?

‘Zelfzorg’

 

Termen die vaak vielen tijdens deze dagen waren ‘kwetsbaarheid’ en ‘zelfzorg’ (self care). Hoe help je vredes- en mensenrechtenactivisten hun werk vol te houden? Hoe onderhoudt je je eigen energie en veerkracht om je voor dit werk te blijven inzetten? Dit soort activisme kan immers makkelijk lijden tot een burn out als de tegenwerking van alle kanten komt. In veilige ruimtes je verhaal kunnen delen, je kwetsbaarheid tonen en geduld, vooral veel geduld oefenen. Dat waren zo een paar van de middelen die mensen vanuit Syrië, Mali, Libanon, Oekraïne en veel andere contexten ons aanreikten.

Maar het belangrijkste is misschien wel het onderkennen van de strijd in ieder van ons zelf. ‘De lijn tussen goed en kwaad loopt dwars door het centrum van ons hart’, stelde een bekende Russische schrijver al in de vorige eeuw vast. Tijdens de conferentie waren tal van mogelijkheden om je daar van bewust te worden: de inzet voor vrede en menselijke waardigheid begint heel dicht bij huis.

Eerlijke gesprekken met de ander beginnen bij vrede vinden in en met jezelf, niet alleen in de geest maar ook in het lichaam. Workshops over de belichaming van die innerlijke rust en over strategische niet-gewelddadige communicatie, gaven ons daarbij eerste inzichten. Met deze aandacht voor eigen welzijn, geest en lichaam krijgt de wijsheid ‘een betere wereld begint bij jezelf’ een nieuwe invulling. Ook in de benadering van het voorkomen van geweld kom je eerst zelf aan de beurt, in denken en in voelen.     

 

Willem Jansen

Foto: © CAUX - Initiatives of Change Switzerland

Zie voor meer indrukken van de conferentie ook de website van Towards an Inclusive Peace.