woensdag, oktober 22, 2008

Conferentieverslag 'Tussen overvloed en honger', zie ook 'Als de kanarie niet meer zingt...' en 'Boeren laten van zich horen'.

Terwijl de financiële crisis elke dag op de voorkant van de kranten prijkt, vindt op de achtergrond een andere crisis stilletjes plaats: die van het voedsel.

Conferentie deelnemers aan de lunch aangeboden door een plaatselijke boerenorganisatie na de bijeenkomst in Sasso Marconi (Foto's: Hennie de Pous-de Jonge)
Conferentie deelnemers aan de lunch aangeboden door een plaatselijke boerenorganisatie na de bijeenkomst in Sasso Marconi (Foto's: Hennie de Pous-de Jonge)

Het woord crisis is eigenlijk misleidend: het gaat niet om een tijdelijke situatie, die met wat noodhulp zou zijn opgelost. We zitten op het dieptepunt van een verrot systeem dat tegelijkertijd voor overvloed en honger zorgt. Het positieve: we kunnen niet langer de andere kant opkijken. Van 9 tot en met 12 oktober kwamen in het Italiaanse Castel San Pietro, in de buurt van Bologna, op initiatief van Initiatives of Change Italië, Pace Adesso (een Italiaanse vredesorganisatie) en CEFA (Europees comité voor training en landbouw) boeren, consumenten en wetenschappers uit elf Europese landen bij elkaar om de confrontatie aan te gaan met de problemen rondom voedsel. De uitkomst van deze conferentie - Tussen overvloed en honger. Voedsel: een weg naar vrede -  was hoopvol: wij zijn allemaal deel van de oplossing.

Achter ons bord

‘Als we eten, realiseren we niet wat daar allemaal achter zit,’ zegt Christina Bignardi, initiatiefneemster van de conferentie. Aan de voet van de Apennijnen, in de regio waar de parmaham, parmezaanse kaas en balsamico-azijn al eeuwen volgens traditioneel recept worden vervaardigd, komt daar al gauw verandering in. Genetische manipulatie, eerlijke handel, pesticiden en gezondheid, milieu en honger: achter ons bord eten gaat een wereld schuil waar we over na moeten denken.

‘Het gaat niet alleen om eten,’ zegt mede-organisator Piero Parenti, voorzitter van Pace Adesso. ‘Het gaat om een levensstijl, voor welke waarden we kiezen .’ Het waren conferentiedagen met een constante wisselwerking tussen problematiek van wereldniveau, de dagelijkse persoonlijke praktijk en een overvloedige Italiaanse keuken.

Boodschappenmand

Complexe problematiek heeft geen simpele oplossingen. Zoals deze dagen bleek hebben verschillende spelers hun rol: boeren, consumenten, industrie, politici en wetenschappers. Als consument heb je een machtig wapen: de keuze. Maar, in de woorden van Ingrid Franzon, voedingsdokter uit Zweden: het is niet alleen een persoonlijke keuze, omdat de gevolgen niet alleen voor onszelf zijn. De burgemeester van Castel San Pietro, hoofdsponsor van de conferentie, heeft het in deze context over de ‘globalisering van problemen’. Vincenzo Zacchiroli: ‘We moeten voelen dat we burgers van deze wereld zijn.’

Lavinia Sommaruga Bodeo van Aliance Sud (een Zwitsers samenwerkingsverband van ontwikkelingsorganisaties) geeft hier een praktisch voorbeeld van. Om een gevoel van verbondenheid te creëren nam zij een delegatie Zwitserse politici mee naar Niger. ‘Door de hongerproblemen in het land te zien en te ervaren is het gelukt voedselzekerheid en voedselsoevereiniteit hoog op de agenda van ons ontwikkelingsbeleid te zetten.’ Een gevoel van verbondenheid kan ook doorwerken in onze boodschappenmand. Sommaruga: ‘Als consument kunnen we er voor zorgen dat boeren in ontwikkelingslanden een betere prijs voor hun producten krijgen.’

Voedsel en gezondheid

Onze keuzes hebben ook invloed op de volgende generaties, hun gezondheid en leefomgeving. Uit verschillende bijdragen tijdens de conferentie, onder andere van Ingrid Franzon en Fiorella Belpoggi van Europees onderzoeksinstituut Ramazzini in Bologna, bleek de sterke relatie tussen voedsel en gezondheid. Een goed dieet is belangrijk, dat is bekend. Maar beide sprekers hielden verontrustende presentaties. Volgens Belpoggi zitten in veel voedingsmiddelen stoffen die niet of nauwelijks getest zijn. Bijvoorbeeld aspartaam, dat volgens hun onderzoek schadelijk is voor de gezondheid en kanker veroorzaakt.

Franzon liet zien dat door het gebruik van pesticiden niet alleen de voedingswaarde van veel voedsel is afgenomen, maar dat de schadelijke gevolgen voor de gezondheid zijn toegenomen. Ziektes zoals ME, MCS (Multiple Chemical Sensitivity) en allergieën kunnen gezien worden als de gele kanaries van onze wereld. (In de mijnen werden kanaries gebruikt om te waarschuwen dat de zuurstof bijna op was.)

Etiquetten

Conferentie deelnemers bezoeken de boerderij van Cristina Bignardi in de Apennijnse bergen (Foto: Hennie de Pous-de Jonge)
Conferentie deelnemers bezoeken de boerderij van Cristina Bignardi in de Apennijnse bergen

Sommige problemen gaan de consumentenpet te boven, zoals bijvoorbeeld genetische manipulatie. Onbevredigend genoeg weet zelfs de wetenschap hier geen eenduidig antwoord op te geven. Twee wetenschappers gaven een tegenovergestelde mening. Volgens professor Silviero Sansavini van de Universiteit van Bologna is de discussie over genetisch manipulatie meer politiek dan wetenschappelijk. Sansavini noemt gevaren voor gezondheid en milieu ‘vergezocht’ ’ en onderstreept het verschil tussen multinationals die misbruik maken van deze techniek zoals het biotechbedrijf Monsanto, en de techniek zelf. Professor Giorgio Celli, van dezelfde faculteit, is fel tegen genetische manipulatie. De gevolgen zijn niet duidelijk, het is een experiment dat niet teruggedraaid kan worden. ‘De wetenschappelijk discussie hierover is niet betrouwbaar. Het onderzoek wordt gefinancierd door de industrie.’

Of genetische manipulatie schadelijk is of niet, de consument heeft het recht te weten of hij gemanipuleerd voedsel eet. Dit gaat terug op een consumentenrecht dat steeds belangrijker wordt naarmate de voedselproductie en -keten ingewikkelder wordt: het recht om te kiezen. David Cuming uit Canada voerde jarenlang campagne voor het etiquetteren van genetisch gemanipuleerd voedsel. De tegenstand die hij hierbij tegenkwam van landen als de VS, Canada en Argentinië en bedrijven als Monsanto geeft te denken. Waarom mogen consumenten koste wat kost niet weten of hun voedsel genetisch gemanipuleerd is?

Identiteit

Van de consument naar de rol van boeren. Na WOII was onder het motto ‘nooit meer oorlog, nooit meer honger’ een gezamenlijk landbouwbeleid een belangrijke peiler in de Europese eenwording. Kan landbouw opnieuw een fundament worden voor eenwording en het beeindigen van honger, ditmaal voor de wereld? Hiervoor lijken nieuwe opvattingen nodig over voedsel en landbouw. ‘Voedsel is geen handel. Een landbouwbeleid is geen kwestie van economie maar van moraal,’ geeft Claude Bourdin van de het IC programma International Farmers Dialogue een nieuwe kijk op de landbouw. In de jaren tachtig stapten veel ontwikkelingslanden gedwongen over van voedselproductie naar de productie van exportproducten als koffie en cacao.

In zijn speech vertelt oud-senator Giovanni Bersani hoe dit beleid een slecht effect had op de landbouwregio’s in arme landen. ‘Een nieuw internationaal beleid is nodig om de zes miljard monden te kunnen voeden. Dit beleid moet boeren, die aan de basis staan, centraal stellen,’ zegt Bersani, die zich zijn hele politieke leven met dit onderwerp heeft bezig gehouden.

Dialoog boeren, consumenten...

De bijdragen van de Farmers Dialogue, van boeren uit Engeland, Frankrijk, Zwitserland en Polen brengen ons terug naar de essentie: de uiteindelijke taak van boeren is het produceren van eten voor mensen die het nodig hebben. Subsidiesystemen, ongelijke handel en voedselspeculatie hebben dit vertroebeld. Het is tijd dat boeren weer voor hun eigen omgeving kunnen produceren, overal op de wereld. In armere landen kunnen boeren een motor voor ontwikkeling zijn, maar ook in westerse landen blijven boeren een belangrijke rol spelen. Landbouw is sterk met de cultuur en identiteit van een land of regio verweven.

Tijdens een bijeenkomst in Sasso Marconi in de Apennijnen werd duidelijk dat hierover bewustzijn nodig is. Vertegenwoordigers van de lokale politiek en NGO’s vertelden hoe dit landbouwgebied is leeggelopen. Met verschillende initiatieven proberen ze weer identiteit aan de producten te geven en daarmee waarde aan de boeren. Ook proberen ze een nieuwe levensstijl bij consumenten te bevorderen. Een lokale vertegenwoordiger noemde het allemaal deel van een pakket: voeding, gezondheid, cultuur en (internationale) rechtvaardigheid.

...milieuactivisten en wetenschappers

Voorbereidingsteam in het kantoor van CEFA. Vlnr Hennie de Pous, Frieda Thaler, Johannes de Pous, Cristina Bignardi, Claude Bourdin, Giovanni Bersani, Piero Parenti. (Foto: Hennie de Pous-de Jonge)
Voorbereidingsteam in het kantoor van CEFA. Vlnr Hennie de Pous, Frieda Thaler, Johannes de Pous, Cristina Bignardi, Claude Bourdin, Giovanni Bersani, Piero Parenti.

We staan voor een uitdaging: hoe kunnen we alle monden op de wereld voeden, en tegelijkertijd een gezonde leefomgeving voor onszelf en de volgende generaties scheppen? Bijeenkomsten als deze conferentie zijn essentieel om over die vraag na te denken. We zijn immers allemaal deel van de oplossing, maar kunnen het niet alleen. De dialoog tussen boeren, consumenten, milieuactivisten en wetenschappers is van groot belang voor het creëren van een realistisch beeld en een eerste stap naar een oplossing.

Irene de Pous