dinsdag, november 27, 2012

Op woensdagavond 21 november sprak Koen Holtzapffel , remonstrants predikant te Rotterdam, in het centrum van IC in Den Haag over het thema ‘Alleen de hond leeft in het hier en nu'. Dit is ook de titel van zijn essay over de toekomst, uigegeven bij Meinema.

Holtzapffel stelt tegenover de modieuze roep om vooral in het hier en nu te leven zijn overtuiging dat we niet zonder toekomstvisie kunnen.

Hij hanteerde een aantal uitgangspunten voor zijn lezing.

1. Hoe de toekomst niet uit ons leven maar wel uit ons geloofsleven verdween.

a. Toekomst in ons leven

b. De toekomstdimensie in het geloof: God’s koninkrijk

Zolang er mensen zijn, bestaat er interesse in de toekomst. We verwachten iets. We hopen of we zijn bang. We zijn passief, zo van ‘Ik zie wel wat er gebeurt.’ Of we willen actief zo veel mogelijk plannen. En dat is ook nodig. De babykamer moet klaar zijn voor de geboorte van de baby. Bij een huis met hypotheek wordt de besteding van het inkomen voor jaren vastgelegd. Wat privé geldt, geldt ook in het collectief van de samenleving. Plannen moet, regeren is vooruitzien.

In het geloof zijn toekomstverwachtingen nog moeilijker. Er is onbekendheid met de tijd die nog komen moet. Er is onbekendheid met een goddelijke werkelijkheid. Op welke vraag probeert het geloof een antwoord te geven? Wat zal er na mijn dood gebeuren? Gaat de aarde ooit te gronde? Zal het kwaad er altijd zijn of komt er eens een tijd dat alle tranen zijn gewist? Het zijn vragen die leven in alle godsdiensten.

In de christelijke en de joodse tradities zijn ze toegespitst op Gods koninkrijk. Jezus spreekt erover in de vorm van gelijkenissen. Gelijkenissen zijn vensters op Gods koninkrijk. De bijbel gaat over dat koninkrijk dat zal komen. Over het je openstellen, er actief aan bijdragen. Ook van jou wordt verwacht dat je als medearbeider aan de slag gaat. Er is nu al iets van zichtbaar. Het bestaat al in onszelf, om ons heen. Je ziet het in liefde tussen mensen, goddelijke muziek, daden van bevrijding.

De Bijbelse boodschap heeft toekomst dimensie. Die is in kunst en cultuur zichtbaar, in middeleeuwse kathedralen en schilderijen. Het hiernumaals was van minder waarde dan het hiernamaals. Hier beneden was het eigenlijk niet. Hier is het een aards tranendal.

Het lijkt dat aan dat idee sinds de jaren 60 een einde gekomen is. Vooruitgangsoptimisme lijkt afgezworen. Stuurloos dobberen we rond. Wat hebben we eigenlijk aan verre toekomstmuziek? We voelen ons geen onderdeel van een veelbelovende ontwikkeling. Gods koninkrijk, komt er nog wat van?

2. Het dogma van het hier en nu

a. Happinez en Mindfulness

b. God is hier en nu

Schrijvers als Henri Nouwen, Anselm Gruen en Vasalis wijzen ons op het belang van het zoeken in het nu. Elke dag heeft genoeg aan zijn eigen kwaad. Door alsmaar van het beloofde land te dromen, vergeten we het hier en nu. Alleen van het hier en nu zijn we zeker. Stil en krachtig het hier en nu ervaren kan een heilzame correctie zijn. Bij mindfulness is dat een gezond hulpmiddel. Het wordt wat anders als er alleen nog maar gesproken mag worden over het Nu. Happinez spreuken roepen mij op niet in het verleden te blijven hangen en niet naar de toekomst te reiken. Zoeken naar zin is zinloos. Zolang je zoekt, wil je iets beters vinden dan het nu. Een zoektocht blijft het vermijden van dit moment. Er is geen toekomst waar het beter zal zijn dan nu. Het ‘Hier en Nu’ is het enige spirituele moment dat er toe doet.

3. ‘t Staat in de sterren geschreven.

a. 2012 en de Maya

b. Apocalyptiek en profetie

Toch zijn er nog altijd mensen die intensief in de toekomst kijken. Dit is vaak toegespitst op 2012, wat een jaar van grote veranderingen zou zijn. We werden het afgelopen jaar overspoeld door passies rond 2012: de film ‘2012’, de Maya voorspelling. Voor mij is dat een beetje een ver van mijn bed show.

Ik vergelijk het met de apocalyptiek, de openbaring van de verborgen waarheden. Apocalyptiek ziet het einde van de wereld naderen. Ik voel mij hier zelf niet bij thuis, het is teveel zwart wit denken. Er ligt teveel accent op een heilige groep van uitverkorenen terwijl de rest van de mensheid te gronde gaat. Er is een andere toekomstkijk bij de profeten. Ze zeggen iets tegen hun eigen medeburgers, in tijden van voor en tegenspoed, maar ook als macht heel erg fijn begint te voelen. In de profetie is de toekomst nooit zo dichtgetimmerd als in de apocalyptiek.

Bij de profetie hebben wij een rol, een vrijheid om te kiezen. Dat kan ook wel bedreigend zijn. Daar zitten we vaak niet op te wachten. Profeten verstoren onze gemoedsrust. Martin Luther King is toch niet de laatste profeet geweest. De vrouwelijk Nobel winnaressen 2011 hebben er ook wel iets van. Alsook misschien de ‘Occupy beweging’, of de tenten op het Malieveld. De tijd zal het leren.

4. Pleidooi voor het visioen als verrassend vergezicht.

a. Utopie en visioen

b. Mensen kunnen niet zonder. Ithaka gaf je de mooie reis.

Dromers en doeners zijn mensen die zich laten inspireren door visioenen en idealen. We moeten ervoor open blijven staan, ons ermee verbonden blijven voelen. Er is een verschil tussen utopie en visioen. Misschien zijn idealen pragmatischer en realistischer. Iedere tijd heeft zijn eigen accenten.

We kunnen niet zonder idealen, niet zonder hoop. We hebben iets nodig van Ithaka. Ithaka, ook al bereikte je het eiland niet, gaf je een mooie reis. Zonder verrassend vergezicht komen we vaak onvoldoende in beweging. We kunnen speels en creatief op de toekomst vooruitlopen. De profeet Jeremia kocht een akker. Voor hem gold dat als belofte van de komst van Gods koninkrijk van vrede.

Een toekomstperspectief zet ons leven in een heilzame spanning. Het vergezicht geeft ons het morele kader, waarbinnen we in het hier en nu iets kunnen doen.

Lotty Wolvekamp

Hennie de Pous-de Jonge