vrijdag, januari 1, 1999

Arjen Schots wijst in het vorige nummer van Ander Nieuws op het grootste vraagstuk waar we voor staan: de beschikbaarheid van voedsel, water, grondstoffen en energie voor een steeds groter wordende wereldbevolking.

(Artikelen van vorige nummer: Wetenschap en Ethiek)

Wanneer een chronisch gebrek ontstaat aan een van deze basismiddelen, groeit heel snel een polarisatie tussen verschillende bevolkingsgroepen. Vandaag al teren bloedige conflicten, op plaatsen waar de bevolkingsdruk hoog is, op dit onderliggend probleem: denk aan het gebrek aan water in Israël, en aan vruchtbare landbouwgrond in Rwanda. Dit bevolkingsvraagstuk is alleen oplosbaar wanneer wetenschap en technologie nieuwe kennis en middelen aanreiken. Middelen waarmee de aangroei op humane manier kan worden beheerst, en waarmee een efficiëntere economie kan worden opgebouwd, die een grotere bevolkingsdichtheid kan dragen.

Spencer Brown pleit voor meer fundamenteel onderzoek, maar gaat voorbij aan een essentiële vraag: wie betaalt dit onderzoek, wie verkrijgt rechten op de onderzoeksresultaten, en hoe en met welk doel gaat men die gebruiken? Wanneer genetische manipulatie wordt aangewend om meer resistente gewassen aan te maken, dan kan dat zeer waardevol zijn. Maar wanneer kapitaalkrachtige bedrijven dit soort onderzoek doen om, via patenten, voor zichzelf een machtspositie uit te bouwen, dan wordt het zeer bedenkelijk. En wanneer vandaag in het genetisch materiaal van een aantal verbeterde zaai-granen meteen ook is ingebouwd dat de volwassen plant zich niet langer kan voortplanten, dan is het gevaar groot dat elke boer weldra zijn levensnoodzakelijke zaaigoed voor elke oogst bij dat bedrijf moet aankopen.

Zo ontstaat een nieuwe, wereldwijde afhankelijkheid waardoor dit Westerse bedrijf rijk wordt, en de arme boer in de derde wereld, die niet tijdig de nodige deviezen kan opbrengen, in zijn voortbestaan wordt bedreigd.

In elk onderzoeksstadium is het nodig de ethiek-vraag te stellen, en toegepast wetenschappelijk onderzoek of technologie-ontwikkeling is niet per definitie meer of minder ethisch dan fundamenteel onderzoek.

Het bevolkingsvraagstuk vereist een creatievere aanpak dan het klakkeloos aanhouden van het neoliberale marktmodel, om te vermijden dat een aandeelhoudersvergadering beslist over levensnoodzakelijke en levensbedreigende kennis en technologie.


Jan Vandewege

Universiteit van Gent