woensdag, juli 25, 2018

Towards Inclusive Peace 2018Hoe creëren we een inclusieve samenleving? Een maatschappij waarin behalve voor het slachtoffer, ook een helende rol is weggelegd voor de dader van extremistisch geweld? Over deze en andere vragen bogen 140 deelnemers zich tijdens de conferentie Towards Inclusive Peace (TIP) in het internationale conferentiecentrum in Caux, Zwitserland. Van 11 tot 15 Juli kwamen 140 deelnemers uit 40 landen vanuit 6 continenten af op de conferentie. Hoe ziet een inclusieve benadering van vrede en recht eruit in theorie en de praktijk?
 

Van theorie over recht & vrede …

Twee jaar geleden koos Initiatives of Change International ‘Gewelddadig Extremisme’ als speerpunt. Wat zijn de oorzaken van het wereldwijde extremisme? En wat zijn mogelijke manieren om te werken aan een veilige, rechtvaardige wereld? Eén van de antwoorden op gewelddadig extremisme zijn zwaardere straffen voor de onrechtplegers, meer militaire interventies, meer politie op straat, etc. (Countering Violent Extemism). Een andere benadering is die van preventie via veiligheidsdiensten, overal camera’s en meer wetgeving waarbij de privacy van ons allemaal in het geding is (Preventing Violent Extremism). De derde weg is die van Transforming Violent Extremism, wat ik voorlopig maar even vertaal als de transformerende, holistische benadering van gewelddadig extremisme. (Bent u er nog?) Het gaat om een inclusieve, menselijke, narratieve manier van kijken naar veiligheid en recht. Een echte IofC-benadering, zeg maar.

Towards Inclusive Peace 2018Over deze derde weg ging het tijdens de TIP-conferentie. Tegenover het straffende (‘punitive’) rechtssysteem staat de helende, herstellende (‘restorative’) aanpak van veiligheid en recht. Bij deze benadering staan persoonlijke verzoening, geweldloosheid en de dialoog-van-onderop centraal. Het slachtoffer, de dader en de samenleving worden betrokken bij dit proces van heling en verzoening. Ja, ook de dader van extreem geweld heeft in deze benadering rechten die gebaseerd zijn op menselijke waardigheid. De verhalen van slachtoffers èn daders doen er in deze benadering toe. De IofC-video Beyond Forgiving, die zich afspeelt tegen de achtergrond van Apartheid in Zuid-Afrika, is daar een goed voorbeeld van. Tot zover de theorie. Hoe werkt zo’n alternatieve kijk op recht en veiligheid, Restorative Justice, in de praktijk?

 

… naar een helende praktijk

Het bekendste voorbeeld van deze benadering na extreem geweld is waarschijnlijk die van de vreedzame ommekeer in Zuid-Afrika na het Apartheidsregime. De bekende Zuid-Afrikaanse dichter en journalist Antje Krog noemt die geweldloze overgang ‘een mirakel’. De Waarheids- en Verzoeningscommissie met onder anderen Desmond Tutu speelde bij die overgang een grote rol. Tijdens de TIP-conferentie komt dit voorbeeld echter nauwelijks ter sprake. Onderhuids zijn er misschien toch nog steeds veel spanningen in dat land. Het is in Zuid-Afrika blijkbaar nog niet gedaan met de gevolgen van een systeem dat zwarte en witte gemeenschappen uit elkaar speelde. Een vergelijkbare situatie kwam uitgebreid aan de orde in een workshop over de geschiedenis van raciale spanningen in Richmond en in andere Amerikaanse steden. Ook daar bleken de spanningen nog altijd voort te woekeren. Towards Inclusive Peace 2018Rwanda was een ander voorbeeld van ‘restorative justice’ dat ter sprake kwam tijdens de openingssessie van Carl Stauffer, professor in Restorative and Transitional Justice aan de Eastern Mennonite University. Na de genocide van 1993 werden daar de lokale Gacaca-tribunalen –traditionele dorpsrechtbanken – opgericht. Eén van de avondprogramma’s was geheel gewijd aan een vrouw die de genocide overleefde, Marie-Christine Nibagwire. Zij is half-Tutsi, half-Hutu, zoals zij zichzelf omschreef. Zij wist alle trauma die zij doormaakte om te vormen tot een positieve narratief van verandering, vrede en verzoening. Voor velen is zij hèt voorbeeld van menselijke veerkracht en hoop op een humane samenleving. Zij richtte vanuit Engeland de organistie Safe Refuge Rwanda op, waar getraumatiseerde Hutu’s en Tutsi’s in Europa vinden bij haar een troostende schouder. Er passeerden andere voorbeelden van  daders en slachtoffers. Het verzoeningsproces met de FARC in Colombia,  kindsoldaten in Nepal en verzoenende Peace Circles in Syrië. Een Russische academicus hield zijn publiek, met relatief veel mensen uit Oekraïne, voor dat Rusland meer is dan  haar leider. Amerikaanse deelnemers verontschuldigden voor het beschamende mensenrechten- en milieubeleid van hun president. Palestijnen uit de ‘grootste openlucht gevangenis van de wereld’, de Gaza-strook, hunkeren naar herstel van de rechten die hen honderd jaar geleden door de Britten werk toegezegd bij monde van Balfour. IofC-UK organiseert over die gedane, maar niet ingeloste belofte sinds vorig jaar allerlei bijeenkomsten rondom het Parlement in Londen. Wereldsamenleving in ’t klein in Caux
 

Towards Inclusive Peace 2018 In onze superdiverse community group kregen we de kans één en ander te verwerken. Een in Amsterdam wonende, Amerikaanse veiligheidsconsultant, wilde alles weten over deze voor hem nieuwe benadering van restorative justice. Een in oranje gehulde Thaise monnik relativeerde de zwaarte van het onderwerp met zijn milde glimlach en Boeddhistische wijsheid. Een Braziliaanse herkende veel van wat er werd gezegd over genocide uit haar eigen context. Er is in Brazilië nog veel herstelwerk te doen ten aanzien van de oorspronkelijke bevolking van voordat de Portugezen er aan land kwamen. De ‘Sorry Day’ in Australië kwam ter sprake, waarbij het parlement excuses maakte voor het leed aangericht onder de Aboriginals. Een Somalische groepslid toonde de kogelgaten in zijn arm. Hij was gekomen om verder aan zijn eigen helingsproces te werken door zijn verhaal te kunnen doen. Britten maakten  zich zorgen  over een extreem gepolariseerde samenleving. In Caux deel je je dagen met mensen uit alle continenten. Mensen die in hun eigen contexten van ‘Sorry’ zèggen, aan ‘Sorry’ dóen willen werken. Die intentie, dat proces te verkennen is alleen al helend. Want het blijft wel een langzaam proces van vertrouwen bouwen. Deze zaken blijven aandacht vragen, maar gelukkig staat de TIP- conferentie voor volgend jaar al gepland: van 9 tot en met 14 juli 2019 in Caux, Zwitserland.


Willem Jansen

Zie voor meer indrukken van de conferentie ook de website van Towards Inclusive Peace.