Eindhoven, 12 maart 1932 - Naarden, 9 augustus 2026
Het afscheid van Ton Philips vond op 17 augustus plaats in de Dorpskerk in Blaricum. Toen mijn man en ik ruim drie kwartier te vroeg daar aankwamen, bleek dat helemaal niet te vroeg te zijn. Van alle kanten kwamen al mensen aanlopen. De bomvolle kerk liet zien hoe hij met zijn 94 jaar tot het allerlaatst midden in het leven stond. Dat bleek ook uit de toespraken, die samen een beeld gaven van Ton’s rijke, veelzijdige leven.
Ton groeide op in Eindhoven. Toen hij 2 jaar was leerden zijn ouders, Frits en Sylvia Philips, de Oxfordgroep, voorloper van Morele Herbewapening (MH), kennen. Ton en zijn zes broers en zussen werden met dit sociale en religieuze gedachtegoed opgevoed. Morele maatstaven, het luisteren naar je geweten, God, er zijn voor anderen.
Toen Ton 15 was, namen zijn ouders hem en zijn twee oudste zussen mee naar Caux, voor een conferentie van Morele Herbewapening. Hij herinnert zich dat hij meteen laaiend enthousiast was, zoveel mensen die zich wilden inzetten voor een betere wereld.
Begin jaren ’50 ging hij naar Delft voor een natuurkunde studie. In die tijd waren in Amsterdam, Utrecht, Leiden en Delft studententeams actief die zich inzetten voor Morele Herbewapening. Ze gingen in groepen naar Caux, het internationale conferentiecentrum in Zwitserland. Ook maakten de studenten kennis met mensen uit de vakbeweging die betrokken waren bij MH. Het doel van die bezoeken was een antwoord te geven op de klassenstrijd.
In Delft ontmoette Ton Age van Randen. Age kwam uit een socialistisch nest en zijn ontmoeting met Ton was voor hem een doorbraak. Hij zag dat de zoon van een topindustrieel ook bereid was zich in te zetten voor de nodige verandering in de maatschappij. Ton nodigde Age uit om mee te gaan naar een conferentie in Caux. Age was beginnend architect en koos uit overtuiging voor de richting van de sociale woningbouw. Ton en Age werden vrienden voor het leven. Age overleed een paar weken voor Ton.
In 1954 was Ton weer voor een conferentie in Caux. Zijn zus Annejet was er ook. Er werd een toneelstuk van Peter Howard opgevoerd, getiteld We are tomorrow. Daarin wordt een stel studenten voor de keuze gesteld op te komen voor vrijheid van geweten met gevaar voor eigen leven, of zich gedeisd te houden en zo een weg te banen voor een dictatuur. Het maakte diepe indruk op Annejet, die een carrière als modeontwerpster voor zich zag. Ze gooide het roer om en ging kostuums maken voor een nieuwe musical The Vanishing Island.
Ook Ton begon toen te aarzelen, vertelde hij me in juni 2005. Ik interviewde hem voor mijn boek ‘Reiken naar een nieuwe wereld’. Hij had het plan om na zijn studie in het bedrijf van zijn vader te gaan werken. Hij zag voor zich hoe hij daar de ideeën van MH zou kunnen toepassen op het gebied van werknemer/werkgever relaties. Maar dacht: tegen de tijd dat ik klaar ben, bestaat het bedrijf dan nog wel? Zo sterk voelde hij de dreiging van het communisme.
Hij besloot te stoppen met zijn studie en als vrijwilliger te gaan werken voor MH. Om te beginnen werd hij lid van de groep decorbouwers en toneelknechten van de show The Vanishing Island, die in 1955 door de VS en Azië reisde. Ze waren soms maar een paar dagen in een land. De hele laadruimte van een vliegtuig zat vol decors en andere toneelbenodigdheden. Het opbouwen en afbreken van het toneel en dan weer inladen naar het volgende land, was keihard werk. De boodschap aan al die landen was: jullie hoeven niet te kiezen tussen de VS en Rusland. Er is een derde weg.
In zijn toespraak tijdens het afscheid van zijn vader zei zoon Frits de 12 jaren die zijn vader als vrijwilliger met Morele Herbewapening werkte ‘te lezen als een filmscript. Na The Vanishing Island trok hij met de film Freedom door Canada en was hij assistent cameraman bij de film The Crowning Experience. Met zijn goede MH vriend Age van Randen regelde hij een vliegtuig bij de KLM om een groep jongeren naar de VS te vliegen voor een conferentie. Hij bouwde mee aan een filmstudio op Mackinac Island, trok met films door Kenia en India, en raakte betrokken bij Sing Out, dat later Up with People werd. Daar werd hij voor het eerst echt verliefd, op een meisje uit Zuid-Afrika: onze moeder Charlotte Daneel, met wie hij twee jaar later trouwde. Hij was toen 35’, aldus Frits Philips.
Bij deze opsomming gaat bij mij een belletje rinkelen. Ik zat in dat vliegtuig. Rond die tijd, 1965, ging ik met een grote groep jongeren uit heel Europa naar Mackinac eiland in de staat Michigan, waar zich een centrum van Morele Herbewapening bevond. Er was een muziekgroep Sing Out. Ik herinner me Ton niet uit die tijd, maar wel Charlotte Daneel, die iedere dag vlot en energiek de ochtendgymnastiek voor de meisjes leidde.
In de Initiatives of Change serie Levensverhalen vertelde Ton op 16 mei 2013 het zijne en keek hij terug op de 12 bijzondere jaren met MH. Er was veel ruimte voor zijn idealen en diepste motivatie, maar er waren ook minder goede ervaringen. Er brak binnen de beweging een richtingenstrijd uit met een splitsing als gevolg. En er waren weinig referentiekaders, geen duidelijk omschreven taken.
De eerste jaren na hun huwelijk bleven Ton en Charlotte in de VS, maar na de geboorte van hun zoon Frits, vond Ton het tijd voor een carrière bij Philips. Na een crash course aan Harvard Business School ging het gezin in Blaricum wonen, dicht bij zijn kantoor in Hilversum. Daarop volgden jaren in afwisselend Nederland en Latijns Amerika, de geboorte van Joey en Karel. Helaas kwam er ook een verwijdering tussen Ton en Charlotte, waarop het huwelijk strandde.
Het waren jaren van zoeken en worstelen, ook voor ons kinderen geen gemakkelijke tijd, vertelde zoon Frits. Maar toen gebeurde er in het najaar van 1980 iets dat Ton’s leven veranderde. Het begon met een artikel in een tijdschrift waar hij op gewezen werd door zijn broers Warner en Frits. Met name trof hem deze zin: ‘Is het niet merkwaardig dat de meeste mensen een school- en een vervolgopleiding hebben, dan gaan werken tot ze met pensioen gaan, zonder dat ooit systematisch in kaart wordt gebracht wat hun talenten zijn en hoe die maximaal uit de verf kunnen komen.’
Die zin kwam van de Amerikaanse personeelsfunctionaris Arthur Miller. Ton’s nieuwsgierigheid was gewekt. En toen hij de volgende keer in de VS was, maakte hij een afspraak met Miller, die zich gebogen had over de vraag wat mensen werkelijk motiveert. Hij had een methode ontwikkeld waarmee hij voor ieder individu een uniek Motivatiepatroon kon vaststellen. Hij noemde zijn methode SIMA, Systeem voor Individuele Motivatie Analyse.
Ton wilde daarmee in Nederland aan de slag. Eerst probeerde hij Philips er warm voor te krijgen. Zou het niet geweldig zijn, als het bedrijf veel meer werknemers in dienst had, die hun talenten en vaardigheden ten volle zouden kunnen gebruiken en dus ook optimaal gemotiveerd zouden zijn om hun werk naar beste vermogen te doen.
Maar Ton was zijn tijd vooruit en vond weinig weerklank. Hij besloot in 1988 voor zichzelf te beginnen met SIMA, waarvoor hij inmiddels met Arthur Miller een licentie regeling had. Hij richtte Emergo b.v. op en vond enkele medewerkers, die het avontuur samen met hem wilden aangaan en ging aan de slag: loopbaan ontwikkeling, out-placement begeleiding, beroepskeuze workshops voor studenten. In 2006 zette hij –zijn passie volgend- een volgende stap: studie- en beroepskeuzeadvies voor middelbare scholieren. Emergo werd toen een stichting. Medewerker vanaf het begin was Kees Scheijgrond, die het verslag schreef van Ton’s levensverhaal. Kees was indertijd voorzitter van IofC Nederland.
Tijdens deze nieuwe levensfase vond Ton ook een nieuwe levenspartner, Ineke Vente, een oude schoolliefde met wie hij in 1992 trouwde. Het werden gelukkige jaren, die helaas te kort duurden. Ineke overleed in 2003.
Maar Ton hervond zich. Er was zoveel waarvoor hij zich wilde inzetten. En na ruim 30 jaar ervaring met SIMA was het tijd voor een boek waarin hij al zijn ervaringen ermee kon verwerken. Samen met Annemiek van Kessel schreef hij De Kracht van Motivatie.
Op 17 maart van dit jaar bezochten mijn en ik Ton in zijn mooie Naardense huis aan het water. Aanwezig was ook zijn goede vriend en toeverlaat George Bragatisvili uit Georgië. We hadden een goed en opbeurend gesprek. Voor we weggingen gaf Ton ons De Kracht van Motivatie. Wat een prachtig, praktisch boek. Heel veel voorbeelden uit zijn lange ervaring met SIMA. Mooi vind ik dat hij zijn eigen leven onder de loep van SIMA gelegd heeft en openhartig de uitkomsten deelt met de lezer. Zijn motivatie patroon en centrale drijfveer zijn ‘idealen realiseren in uitdagende omstandigheden’.
Ton bleef proberen idealen te realiseren. Zoon Frits vertelde dat zijn vader zich liet scholen in Imago relatietherapie, mede omdat hij ervan overtuigd was dat zijn huwelijk met Charlotte gered had kunnen worden, als ze destijds de juiste vaardigheden hadden gehad. Op 19 maart 2024 was Ton bij Op1. Wat leuk hem op televisie te zien vertellen hoe belangrijk het in een relatie is om echt te luisteren naar de ander.
Als kroon op zijn werk, zei Frits, werd zijn vader geridderd in de Orde van Oranje-Nassau. En nog was het niet genoeg. Hij liep mee in demonstraties tegen het geweld in de Palestijnse gebieden. En hij maakte met Philip Freriks een video over de 20 lessen voor democratie, op basis van het boek Over Tirannie van Timothy Snyder. Die video ging viraal, aldus zijn zoon.
Ton bleef ook trouw aan MH, inmiddels Initiatives of Change geheten. Hij was lid van de mannengroep uit het bedrijf- en zakenleven, die jaarlijks bij elkaar komt. Hij was er bij begin april van dit jaar. Een deelnemer, die Ton al 30 jaar kent, vertelde me hoe aandachtig Ton naar iedereen luisterde. Pen en schrijfboekje in de aanslag, iemand indringend en geïnteresseerd aankijkend. Hij was lichamelijks wel kwetsbaarder, maar in zijn aandacht en belangstelling helemaal Ton. Dit typeerde hem voor mij: Weinig bezig met zichzelf, zeer geïnteresseerd in de ander, en altijd op zoek naar wat praktisch of positief verder kon helpen, aldus de deelnemer.
Hennie de Pous-de Jonge
Foto door Candide Rietdijk