zaterdag, november 16, 1991

De expositie 'Kunstenaars spreken in zilver' in 'Het Schielandshuis' te Rotterdam deze maand is een heel bijzondere. Het is een droom die werkelijkheid geworden is.

De droom was van de Schoonhovense zilversmid Jan van Nouhuys. Al enige tijd zag hij met lede ogen dat de zilversmederij in een neergaande spiraal zat. Jan laat zich graag inspireren door de geschiedenis en hij vertelt dat in de 17de eeuw het goud- en zilversmeden tot de meest verheven kunstuitingen behoorde. En nu, zegt hij, horen ze tot de meest banale. Terwijl het werken met klei, dat vroeger banaal was, nu tot een verheven kunstuiting geworden is. Omdat het zilver een geïndustrialiseerd product is geworden en geassocieerd wordt met traditionele vormgeving, zijn zilversmeden zoals Jan, die kunstwerken in groot zilver maken schaars. Daarom miste hij ook voor zichzelf de inspirerende mededinging van vakgenoten. Bovendien maakte hij zich zorgen dat de leerlingen op de Vakschool voor goud- en zilversmeden (waar Jan ook lesgeeft), die zich hebben gespecialiseerd in groot zilverwerk, geen klimaat vinden waar ze kunnen uitgroeien tot ware kunstenaars. Uit deze onvrede met de situatie en uit de wens het vijftienjarig bestaan van zijn atelier te vieren, groeide een plan. Op advertenties in diverse vakbladen reageerden 45 kunstenaars: zilversmeden, goudsmeden, beeldende kunstenaars, een kunstschilder en een textielontwerpster. Deze 45 kwamen het afgelopen jaar regelmatig bij elkaar voor lezingen en een uitwisseling van ideeën, met de bedoeling zo te komen tot het ontwerpen van kunstwerken in zilver. De sfeer tijdens de lezingendagen was goed, zegt Jan. De deelnemers, die elkaar van te voren niet kenden, spaarden elkaar niet. De verschillende meningen kregen de vrije loop, er was lang niet altijd een synthese. Toch, en misschien juist daardoor was er een vonk die oversprong. Zet een aantal kunstenaars bij elkaar om op creatieve wijze iets te doen en er gebeurt iets bijzonders. De inspiratie die je dan krijgt, komt niet als je alleen op je atelier blijft, ervoer Jan. Deze actie, die de naam meekreeg 'Zilver in beweging' heeft geresulteerd in 39 kunstwerken, die te zien zijn in het Schielandshuis. In het voorwoord van de catalogus voor deze expositie, vergelijkt Van Nouhuys zich met een soort Baron von Münchhausen die al tijden getracht heeft het vak van de zilversmederij uit de sfeer van de oubolligheid te hijsen in de richting van kunst. 'Natuurlijk werd zoiets niet altijd begrepen door hen die zich met kunst bezig houden, want vrijwel al mijn stukken zijn gebruiksvoorwerpen, dus toegepaste kunst.' Jan vindt de scheiding tussen gebruiksvoorwerpen en kunst onterecht. Voor hem is het gebruiksvoorwerp een middel met behulp waarvan hij zijn creativiteit en gevoel voor schoonheid tot uitdrukking kan brengen. Heeft Jan het idee dat hij en zijn werkgroep erin geslaagd zijn een keer te brengen in de 'neerwaardse spiraal'? 'De uitkomst is boven elke verwachting,' vindt hij. Hij denkt dat de grote betrokkenheid van de groep deelnemers ook te danken is aan de professionele aanpak. Het aantal kunstwerken dat gerealiseerd is, is meer dan hij gehoopt had. De werkgroep heeft wel hard moeten knokken om mensen van de ernst van het project te doordringen. Maar uiteindelijk is zij erin geslaagd voldoende sponsors te vinden. Eigenlijk, zegt Jan, is de viering van het 15-jarig bestaan van mijn atelier geheel overschaduwd. De actie heeft ook een aantal oud-leerlingen en twee leerlingen enthousiast gekregen. Zij hebben in Jans atelier hun kunstwerken gemaakt. De vakschool heeft haar outillage in de zomermaanden beschikbaar gesteld voor de uitwerking van een aantal projecten. Hoe nu verder? Jan hoopt dat door de expositie het grote zilveren kunstwerk meer in de aandacht van het publiek zal komen. De actie zal zeker een vervolg hebben. Niet noodzakelijkerwijs met dezelfde groep. We moeten geen club worden, zegt Jan beslist. Wel heeft een aantal zich al aangemeld voor een vervolg, dat er zeker zal zijn. Misschien wel in de vorm van een internationaal symposium of een workshop rond zilver. 'In mij groeit de visie,' zegt Jan, 'dat we elkaars initiatieven het groene licht moeten geven. En dat we ook anderen moeten uitdagen zijn of haar eigen initiatief het groene licht te geven. Feit is dat mensen enthousiast raken en hoop krijgen als ze zo samen bezig zijn.' Zelf voelt Jan zich ook uitgedaagd en gestimuleerd om naar nieuwe wegen te zoeken. Hij voelt een nieuwe creatieve geest, die hem aanmoedigt ook buiten zijn vak te treden. Zo heeft hij een tafelstoel ontworpen. Hoe het ook verder gaat met het 'Zilver in beweging' Jan van Nouhuys heeft laten zien dat ideeën handen en voeten krijgen als je enthousiast bent en genoeg mensen erbij betrekt. Hennie de Pous-de Jonge Uit: Nieuw Wereld Nieuws, 16 november 1991