zaterdag, november 25, 2006

Zaterdag 11 november jl. herdacht Indonesië dat het land zestig jaar geleden door Nederland werd erkend als soevereine staat. Dat gebeurde in het bergdorp Linggarjati in West Java, waar ook een nationaal seminar werd gehouden over het belang van mediation en dialoog bij conflictoplossing.

De feestelijke herdenking was georganiseerd door het district Kuningan, en werd bijgewoond door de Nederlandse ambassadeur Dr. Nicolas van Dam. Hoofdspreker was de minister van Buitenlandse Zaken van Indonesië Dr. Hassan Wirajuda. De plechtige ceremonie werd opgeluisterd door zang-, dans en muziekgroepen uit Kuningan. Er waren ruim zes honderd, meest Indonesische, genodigden. Bijzondere gasten waren Willen van Os, zijn zuster Joty ter Kulve - van Os en Peter ter Kulve.

‘Ken uzelf’ is een klassieke wijsheid. Sinds kort biedt een canon van de Nederlandse geschiedenis ons vensters, om via het verleden tot grotere zelfkennis te komen. Wij staan hier niet alleen in. Ook in Indonesië leeft dat besef. Het is dan ook niet verwonderlijk dat de Nederlandse koloniale geschiedenis en de dekolonisatie van Indonesië in beide landen bijzondere aandacht gaan krijgen. De speech van minister Bot op 17 augustus 2005 in Jakarta is in dit opzicht een belangrijke eerste stap geweest. Nederland erkende, na zestig jaar, de 17e augustus 1945 als de stichtingsdatum van Indonesië. Onze minister betuigde toen spijt voor een, achteraf gezien ‘onnodig pijnlijke en gewelddadige scheiding’ van beide landen. Tussen de proclamatie van de onafhankelijkheid en de soevereiniteitsoverdracht op 27 december 1949 lag een bloedige periode. De vrijheidsstrijd van de Indonesiërs en de Nederlandse reactie daarop, had aan beide zijden talloze levens gekost, veel lidtekens geslagen, en geleid tot een langdurig, onderkoelde relatie tussen beide landen. ‘Onnodig’, want er waren kansen geweest voor een vreedzame overgang naar de nieuwe situatie. ‘De’ gemiste kans was het bereikte ontwerpakkoord van Linggarjati, van november 1946.

De herdenking van déze gebeurtenis vond plaats bij het huis waar toen de onderhandelingen zijn gevoerd. Nederland werd daar toen vertegenwoordigd door een commissie-generaal o.l.v. oud-premier prof. W. Schermerhorn en luitenant gouverneur-generaal H. van Mook. De Indonesische onderhandelaars waren, in Nederlandse ogen, een stel oproerkraaiers en collaborateurs met de voormalige Japanse bezetter. Maar de andere kant van het verhaal is, dat Nederland vanaf 1918 een belofte aan de Indonesiërs had gedaan dat er in de toekomst over zelfstandigheid gesproken kon worden, Deze belofte had koningin Wilhelmina in haar 7 decemberrede van 1942 herhaald. Wereldwijd was er inmiddels een proces van onomkeerbare dekolonisatie begonnen.: Volgens het Atlantic Charter uit datzelfde jaar, had ieder land recht op eigen soevereiniteit. Ingenieur Sukarno, drs. Sutan Sjahrir en Mohammad Hatta, die allen een Nederlandse academische opleiding hadden gevolgd, waren hiervan doordrongen. Vóór de oorlog waren zij voor hun vrijheidsstrijd jarenlang door Nederland gevangen gehouden en in ballingschap gedaan. De Japanse bezetting had voor hen een eind gemaakt aan het koloniale bewind. In Nederland was dit besef onvoldoende doorgedrongen.

Het huis van de onderhandelingen, dat sinds 1985 een museum is, was in opdracht van Koos van Os en Lizzy Dom gebouwd als woonhuis voor hun gezin. Willem van Os en Joty ter Kulve - van Os, hun kinderen, hebben er hun kindertijd doorgebracht. Sinds 1980 hebben zij zich ingespannen om het huis als historisch monument te bewaren voor de toekomst. Daarvoor hebben zij o.a. de Stichting ‘Vrienden van Linggarjati’ in Nederland in het leven geroepen en zijn counterpart ‘FINED’ in Indonesië. Het ziet ernaar uit dat zij in hun voornemen zijn geslaagd, nu de Indonesische overheid het huis heeft geadopteerd als nationaal monument.

Het huis in Linggarjati is niet alleen bedoeld als herdenkingsplek. Het is ook een monument voor de waarde en het ideaal van vreedzame conflictoplossing door middel van dialoog. De belangrijkste ruimte is dan ook de zaal waar destijds, onder het toeziend oog van de Engelsman Lord Killearn, de onderhandelingen zijn gevoerd. Foto’s van beide delegaties met hun secretariaten en de aanwezige pers geven een impressie van de sfeer waarin de onderhandelingen zijn gevoerd. Daar waren mensen bijeen, met heel verschillende achtergronden, komend uit verschillende culturen, met verschillende godsdiensten. en verschillende maatschappelijke posities, die bereid waren tot een grondige dialoog en mediation. In een sfeer van toenemend respect en waardering voor elkaar werd het afscheid van de koloniale periode en de overgang naar nieuwe gelijkwaardige betrekkingen voorbereid. Afgesproken werd dat Nederlands-Indië een federale republiek zou worden, waarin Sukarno’s Republiek een onderdeel zou uitmaken. Deze Verenigde Staten van Indonesië zouden in een Unie-verband met Nederland verbonden blijven met als hoofd van de Unie de Nederlandse koningin. Helaas slaagden Schermerhorn, van Mook, de Boer en van Poll er vervolgens niet in om bij het Nederlandse parlement voldoende draagvlak te creëren voor de onderdelen van het akkoord. Sutan Sjahrir, Mohammad Hatta en Sukarno konden op hun beurt niet verhinderen, dat het wantrouwen bij de Indonesiërs groeide, toen hun geduld door de Nederlanders te lang op de proef werd gesteld

Maar dat doet geen afbreuk aan de kwaliteit van hun inspanningen. Willem van Os en Joti ter Kulve -van Os zijn hier diep van doordrongen en zij hebben met hun wens om een museum te stichten, de geest van Linggarjati willen doorgeven aan toekomstige generaties. Hun inspanningen zijn dit weekend in Linggarjati beloond. In zijn toespraak sprak minister Wirajuda de intentie uit, dat hij ‘het huis van de onderhandelingen’ niet alleen als nationaal monument, wil behouden, maar ook wil presenteren als internationaal symbool voor de weg van dialoog en mediation. De vele cultuurverschillen in Indonesië maken mediation noodzakelijk. De minister had alle vertrouwen in het vermogen van Indonesië om de weg van dialoog en mediation te gaan.

De Indonesische onderhandelaars van het akkoord van Linggarjati worden nu in Indonesië geëerd om hun kwaliteit in mediation. Ook Nederland heeft reden om zijn vertegenwoordigers in Linggarjati te rehabiliteren en hen als mediators te honorenen, in ieder geval Professor Piet Sanders. Postuum zou dat moeten gelden voor Huib van Mook, Wim Schermerhorn, van Poll, en de Boer, en Ivo Samkalden.

Monica Bouman