Click here for English.
Bij zonsondergang lijkt het alsof de hemel opeens heel dichtbij is. Hij kleurt rood, oranje en goud, en daarna diepzwart. De kleuren van de Maasai. In de verte zie ik het silhouet van een eenzame giraf, die traag maar vastberaden zijn eigen pad volgt. Heel even benijd ik hem. Wat heerlijk om zo onbezorgd te zijn. Om altijd je weg te kennen. Om door het leven te gaan zonder het gewicht van je eigen tekortkomingen te dragen.
Ik vertel mijn gids Gabriel wat er door me heen gaat. Hij knikt. Dan klapt hij een picknicktafeltje uit en zet een eenvoudige maaltijd klaar. Hij vraagt of we voor het eten kunnen bidden.
Ik ben niet gelovig, maar in de stilte van de savanne stel ik mijn ongeloof uit. Gabriel vouwt zijn handen ineen en ik vouw die van mij open. Ik zoek naar woorden:
mijn eigen weg vinden
vertrouwen op wat ik nog niet begrijp
lief zijn voor mensen en dieren
in de kaalheid rijkdom vinden
werken aan een betere wereld
amani — vrede
Creators of Peace
Twee weken eerder kom ik aan in Nairobi, Kenia. Rond middernacht rijden mijn reisgezel en ik door de stad naar de lodge waar we het vijfendertigjarig bestaan van Creators of Peace zullen vieren. Hoewel ik al jaren bij Initiatives of Change werk, heb ik dit internationale vrouweninitiatief nog niet echt leren kennen. Het brengt vrouwen samen om te onderzoeken hoe vrede begint bij hun eigen houding en handelen, en hoe zij die vrede binnen hun gemeenschappen kunnen bevorderen.
In de drie dagen die volgen, begin ik te begrijpen wat dit voor de betrokken vrouwen betekent. We praten, luisteren en brengen tijd met elkaar door. Ik ontmoet vrouwen uit onder meer Kenia, Rwanda, Kameroen, Oeganda, India en Afghanistan. Vrouwen die ik anders waarschijnlijk nooit zou hebben ontmoet, wier ervaringen ver van de mijne afstaan en op sommige momenten toch zo dichtbij voelen.
Twee van hun verhalen blijven me in het bijzonder bij.
Vergeving
Martha uit Kenia is moeder van drie kinderen. Na haar arrestatie voor diefstal belandde ze met haar baby in de gevangenis. Ze vertelt over de eenzaamheid die ze daar ervoer en over het oordeel waarmee ze na haar vrijlating te maken kreeg. Over hoe moeilijk het is om terug te keren in de maatschappij wanneer een vangnet ontbreekt en mensen je blijven veroordelen om je verleden.
In de vrouwengevangenis van Nakuru maakte Martha kennis met Creators of Peace. Daar begon ze stil te staan bij haar eigen ervaringen en gevoelens. Ze beschrijft hoe dit haar hielp vrede te sluiten met zichzelf en met de mensen die haar pijn hadden gedaan. Sinds haar vrijlating deelt ze haar ervaringen binnen haar kerk en een groep in haar dorp.
Vooral wat Martha vertelt over jezelf vergeven raakt me. Er is moed voor nodig om onder ogen te zien wat je hebt gedaan, maar ook om jezelf daarna een toekomst te gunnen. Ik herken hoe vertrouwd zelfbestraffing kan worden: steeds terugkeren naar dezelfde fouten, telkens hetzelfde oordeel vellen, jezelf nooit helemaal toestaan om verder te gaan. Wat Martha beschrijft vraagt meer moed: aanvaarden wat er is gebeurd en vervolgens een manier vinden om goed te leven.
Compassie
Ook het verhaal van Nadia blijft me bij. Ze groeide op in Afghanistan en nam de identiteit van haar overleden broer aan om onder het Talibanregime te kunnen werken en haar familie te onderhouden. Inmiddels woont ze in Spanje, waar ze zich als schrijver, mensenrechtenactivist en oprichter van Ponts per la Pau inzet voor vrede en voor mensen die door oorlog en ontheemding zijn getroffen.
Terwijl ze haar verhaal vertelt, spreekt ze over haar moeder. Over hoe die, na zoveel verlies, in de vluchtelingenkampen oog bleef houden voor het leed van anderen. Als ik naar Nadia luister, herken ik in haar dezelfde compassie die ze in haar moeder beschrijft. Ze vertelt dat ze de mensen die haar pijn hebben gedaan, heeft kunnen vergeven. Ik probeer me voor te stellen hoe je zover komt. Wat daarvoor nodig is, na alles wat zij heeft meegemaakt.
Als ik naar Martha luister, vraag ik me af hoe je jezelf vergeeft. Als ik naar Nadia luister, vraag ik me af hoe je anderen vergeeft. Beide vragen neem ik mee wanneer ik vertrek.
De savanne
Na de bijeenkomst vertrek ik naar de Maasai Mara, op ongeveer acht uur rijden van Nairobi. Ik heb behoefte aan ruimte om te verwerken wat ik heb gehoord en gezien.
Ook ik heb gehandeld op manieren die in strijd zijn met mijn eigen waarden. Dat onder ogen zien doet pijn. Het oordeel dat ik vervolgens over mezelf vel, is genadeloos. Zelfs nu ik dit schrijf, probeer ik daar een weg in te vinden.
Tijdens de bijeenkomst kon ik naar Martha’s woorden luisteren en de wijsheid ervan herkennen. Hier, in de stilte, begin ik te voelen wat ze van mij vragen.
Met alleen mijn gids als gezelschap vraag ik me af wat innerlijke vrede in mijn eigen leven betekent. Misschien begint die bij eerlijk naar mijn fouten kunnen kijken, zonder mezelf daar telkens opnieuw voor te veroordelen. Bij erkennen dat er een afstand is tussen wie ik ben geweest en wie ik wil worden, en blijven geloven dat ik die afstand kan overbruggen.
En toch benijd ik die giraf. Ik stel me een bestaan voor zonder schuld, zonder schaamte, zonder het eindeloze herhalen van wat anders had gemoeten. De onschuld die ik in hem zie, weerspiegelt mijn eigen verlangen: even vrij zijn van het gewicht van mijn oordeel.
De savanne is tegelijkertijd ruw en kwetsbaar, meedogenloos en oneindig mild. Het landschap strekt zich eindeloos voor me uit, en toch voel ik me vreemd genoeg beklemd. Er rest me niets anders dan de blik naar binnen te richten. De kaalheid van de savanne laat alle ruis verdwijnen, totdat het beeld dat ik van mezelf had begint plaats te maken voor iets wat minder fraai is, minder vanzelfsprekend, maar ook echter. Wat overblijft op die kale vlakte is geen leegte, maar vruchtbare grond waarin vergeving en liefde kunnen groeien.
Vrede
Ik had graag geschreven dat ik in Kenia vrede met mezelf heb gesloten. Daar ben ik nog lang niet. Nu ik thuis ben, oefen ik me in mildheid, in mijn oordeel over anderen en mezelf. Ik begrijp beter hoe kwetsbaar we zijn wanneer we onze eigen fouten onder ogen zien, en hoe vernietigend het oordeel kan zijn dat we vervolgens over onszelf vellen. Zelfs wanneer niemand zijn stem verheft. Zelfs wanneer er alleen stilte is.
Aan het tafeltje van Gabriel hield ik mijn handen open. Ik wist niet tot wie ik sprak. Maar ik wist wel waarop ik hoopte.
Vergeven en vergeven worden.
Shereen Siwpersad
